Boşanma davaları, doğası gereği uzun süren ve hukuki prosedürlerin yoğun olduğu süreçlerdir. Bu süreçte enflasyon ve ekonomik koşullar göz önüne alındığında, hükmedilen tazminatın değerini koruması hayati önem taşır. Hak edilen tazminatın, zamanında ödenmemesi veya dava sürecinin uzaması durumunda, alacaklı tarafın mağduriyetinin giderilmesi için “faiz” mekanizması devreye girer. Ancak boşanma tazminatında faiz başlangıcı, davanın açıldığı tarih mi yoksa kararın kesinleştiği tarih mi olacağı konusunda sıklıkla kafa karışıklığı yaratmaktadır. Bu tarihin doğru belirlenmesi, tazminatın tahsilat aşamasında ciddi maddi farklar doğurabilir.
Hukukumuzda faiz, bir paranın kullanılmasına karşılık ödenen bedel veya geç ödemeden doğan zararın tazmini olarak tanımlanır. Boşanma davalarında maddi ve manevi tazminat talepleri, boşanmanın fer’i (eki) niteliğinde olduğunda farklı, bağımsız bir dava olarak açıldığında farklı faiz başlangıç tarihlerine tabidir. Bu nedenle, hak kayıplarının önüne geçmek için boşanmada maddi ve manevi tazminat davası süreçlerinde faiz talebinin açıkça dile getirilmesi ve başlangıç tarihinin doğru tespit edilmesi gerekir.
Faiz Başlangıç Tarihinin Belirlenmesi
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, boşanma davası ile birlikte talep edilen maddi ve manevi tazminatlarda faiz başlangıç tarihi, boşanma hükmünün “kesinleştiği” tarihtir. Bunun mantığı şudur: Boşanma davası devam ederken, tazminat hakkı henüz doğmamıştır; bu hak, boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte hukuken varlık kazanır. Dolayısıyla, henüz var olmayan bir alacağa faiz işletilemeyeceği için, faiz de ancak kararın kesinleşmesiyle işlemeye başlar.
Ancak bu genel kuralın istisnaları ve farklı uygulama alanları mevcuttur. Tazminat davasının ne zaman ve nasıl açıldığı, faizin işlemeye başlayacağı tarihi doğrudan değiştirir.
Boşanma Davası İçinde İstenen Tazminatlar
Eğer maddi ve manevi tazminat talepleri, boşanma dava dilekçesi ile birlikte veya dava süreci devam ederken (karşı dava vb. yoluyla) istenmişse, bu tazminatlar boşanmanın eki niteliğindedir. Mahkeme boşanmaya ve tazminata hükmettiğinde, faiz “boşanma kararının kesinleştiği tarihten itibaren” işlemeye başlar. Dava tarihinden itibaren faiz talep edilse dahi, Yargıtay uygulamaları gereği mahkeme kesinleşme tarihini esas alacaktır. Bu noktada, boşanmada manevi tazminat miktarı ne kadar yüksek olursa olsun, faizin işlemesi için kararın hukuken kesinleşmesi beklenir.
Boşanmadan Sonra Açılan Bağımsız Davalar
Boşanma davası bittikten ve boşanma kararı kesinleştikten sonra, kanuni süre olan 1 yıl içinde ayrı bir dava ile maddi veya manevi tazminat talep edilebilir. Bu durumda tazminat hakkı, boşanmanın kesinleşmesiyle zaten doğmuş durumdadır. Sonradan açılan bu bağımsız davada faiz, “dava tarihinden itibaren” işletilir. Burada alacak muaccel hale gelmiş kabul edildiğinden, dava açıldığı an faiz işlemeye başlar.
Uygulanacak Faiz Türü ve Oranları
Boşanma davalarından kaynaklanan tazminat alacaklarında kural olarak “Yasal Faiz” uygulanır. Yasal faiz oranları kanunla belirlenir ve ekonomik koşullara göre yıllar içinde değişkenlik gösterebilir. Ticari bir alacak söz konusu olmadığı için, avans faizi veya ticari temerrüt faizi gibi yüksek oranlı faiz türleri aile hukukunda uygulanmaz. Ancak taraflar anlaşmalı boşanma protokolünde farklı bir faiz türü veya oranı kararlaştırmışlarsa, sözleşme serbestisi gereği bu oranlar geçerli olabilir.
Faiz oranlarının yasal zemini ve uygulanacak oranlar, 3095 Sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun ile düzenlenmiştir. Bu kanun, tazminat alacaklarının enflasyon karşısında erimemesi için temel bir koruma mekanizması sağlar.
İlgili kanunun temel maddesi olan 3095 Sayılı Kanun Madde 1 şu şekildedir:
Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanununa göre faiz ödenmesi gereken hallerde, miktarı sözleşme ile tespit edilmemişse bu ödeme yıllık yüzde oniki oranı üzerinden yapılır. Cumhurbaşkanı, bu oranı aylık olarak belirlemeye, yüzde onuna kadar indirmeye veya bir katına kadar artırmaya yetkilidir.
Bu madde uyarınca, mahkeme kararında sadece “yasal faiziyle birlikte tahsiline” denilmesi yeterlidir. İcra müdürlükleri, tahsilat aşamasında ilgili dönemlerde geçerli olan yasal faiz oranlarını (örneğin %9, %24 gibi değişen oranlar) otomatik olarak hesaplayarak ana paraya ekler. Bu sayede alacaklı, davanın bittiği tarihteki oran üzerinden değil, paranın ödenmediği her dönem için o dönemin faiz oranı üzerinden hakkını alır.
Soru-Cevap
Boşanma tazminatına faiz ne zaman işlemeye başlar?
Faiz başlangıcı davanın türüne göre değişir. Tazminat boşanma davası içinde istenmişse “boşanma kararının kesinleştiği tarihten”, boşanma bittikten sonra ayrı bir dava ile istenmişse “dava tarihinden” itibaren faiz işlemeye başlar.
Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)
Mahkeme kararında faize hükmedilmemişse, ilamlı icra takibi başlatırken faiz talep edilemez. Bu nedenle, dava dilekçesinde mutlaka “yasal faiziyle birlikte” ibaresi yer almalı ve karar duruşmasında bu husus takip edilmelidir. Eğer unutulmuşsa, tashih veya istinaf yoluyla düzeltilmesi gerekebilir.
Hayır, yasal faiz oranı sabit değildir. Ekonomik koşullara göre Cumhurbaşkanı kararıyla güncellenebilir. Tazminat hesaplanırken, paranın ödenmediği her dönem için o tarihte geçerli olan yasal faiz oranı ayrı ayrı uygulanır.
Evet, maddi tazminatta olduğu gibi manevi tazminata da faiz işletilir. Manevi tazminatın amacı duyulan elemi gidermek olduğundan, ödemenin gecikmesi bu amacı zedeleyeceği için faiz ile telafi edilir.
Tazminatın taksitle ödenmesine karar verilmişse veya taraflar böyle anlaşmışsa, faiz her bir taksidin vadesi geçtikten sonra işlemeye başlar. Vadesinde ödenen taksitler için faiz talep edilemez.
Sonuç
Tazminat alacaklarında faiz, paranın zaman değerini koruyan en önemli enstrümandır. Özellikle uzun süren yargılama süreçlerinde, boşanma tazminatında faiz başlangıcı tarihinin doğru tespiti, alacağın reel değerini koruması açısından kritiktir. Boşanma ile birlikte kesinleşme tarihinden, sonradan açılan davalarda ise dava tarihinden itibaren işleyen yasal faiz, tahsilat aşamasında ana paraya ciddi bir ek tutar kazandırabilir. Bu hesaplamaların doğru yapılması ve icra takibinin buna göre başlatılması için boşanma tazminatı hesaplama ve faiz konusundaki teknik detaylara hakim olmak gerekir.
İletişim
Tazminat alacaklarınızın faiz hesaplamaları, tahsilat süreçleri ve dava takibi konusunda deneyimli ekibimizle yanınızdayız.
Avukat Tülin Babaoğlan Yılmaz’dan profesyonel hukuki danışmanlık ve dava takibi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Adres: Maidan İş ve Yaşam Merkezi C-112, Eskişehir Yolu Bilkent Kavşağı No: 4, Çankaya / Ankara, 06800
Telefon: 0546 646 70 14
WhatsApp: https://wa.me/905466467014