Boşanma kararıyla birlikte gündeme gelen en önemli konulardan biri, hükmedilen tazminatların nasıl tahsil edileceğidir. Taraflar genellikle tazminat miktarının kendisine odaklansa da, bu miktarın “nasıl” ödeneceği (bir defada mı yoksa aydan aya mı) en az miktar kadar önemlidir. Boşanma tazminatının ödenme şekli, hem ödeyen tarafın ekonomik sürdürülebilirliği hem de alan tarafın gelecekteki güvencesi açısından kritik sonuçlar doğurur. Türk Medeni Kanunu, bu konuda hakime ve taraflara belirli seçenekler sunmuş, “toptan ödeme” (sermaye) ve “irat” (düzenli taksit/gelir) olmak üzere iki ana yöntem belirlemiştir.
Hukukumuzda maddi ve manevi tazminatın nitelikleri farklı olduğundan, ödeme şekilleri de değişkenlik gösterir. Maddi tazminatın geleceğe dönük bir destek amacı taşıması, onun irat şeklinde ödenmesine olanak tanırken; manevi tazminatın anlık bir acıyı dindirme amacı, ödeme şeklini sınırlar. Bu ayrımların iyi anlaşılması, boşanmada maddi ve manevi tazminat davası sürecinde doğru talepte bulunmak ve sonrasında icra takibini doğru yürütmek için elzemdir.
Maddi Tazminatın Ödenme Yöntemleri
Maddi tazminat, boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu eşe ödenir. Kanun koyucu, maddi tazminatın ödenmesi konusunda hakime takdir yetkisi vermiştir. Maddi tazminat, duruma göre “toptan” (tek seferde) veya “irat” (aylık düzenli ödemeler) biçiminde kararlaştırılabilir.
Toptan (Sermaye) Ödeme
En yaygın ve genellikle tercih edilen yöntemdir. Belirlenen tazminat miktarının (Örn: 500.000 TL) tek seferde ödenmesidir. Toptan ödemenin en büyük avantajı, borç ilişkisini kesin olarak bitirmesidir. Ödeme yapıldıktan sonra, tarafların ekonomik durumundaki değişiklikler (zenginleşme veya fakirleşme) geri dönüşü olmayan bir şekilde kapanır. Ayrıca, toptan ödenen tazminat, alan eşin yeniden evlenmesi halinde dahi geri istenemez.
İrat (Taksit/Maaş) Şeklinde Ödeme
Hakim, tarafların sosyal ve ekonomik durumlarını göz önünde bulundurarak maddi tazminatın irat şeklinde, yani nafaka gibi aylık periyotlarla ödenmesine karar verebilir. İrat şeklinde ödemenin en kritik özelliği, “değişken” olmasıdır. Alacaklı eşin yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü halinde irat kendiliğinden sona erer. Ayrıca, tarafların mali durumlarında olağanüstü değişiklikler olursa (Örn: Enflasyon, işsizlik), irat miktarı artırılabilir veya azaltılabilir.
Manevi Tazminatta “Toptan Ödeme” Zorunluluğu
Maddi tazminatın aksine, manevi tazminatın ödenme şekli konusunda Yargıtay’ın tavrı çok nettir ve katıdır. Boşanma tazminatının ödenme şekli manevi tazminat olduğunda, kural olarak “toptan” ödenmek zorundadır. Mahkeme, manevi tazminatın irat (taksit) şeklinde ödenmesine karar veremez.
Manevi tazminat, kişinin duyduğu elem ve kederin karşılığıdır ve manevi bütünlüğün bölünemezliği ilkesi gereği tek seferde ödenmelidir. Ancak burada bir nüans vardır: Mahkeme toptan ödemeye hükmettikten sonra, taraflar icra aşamasında kendi aralarında anlaşarak (protokol yaparak) bu tutarı taksitlendirebilirler. Bu, mahkemenin kararı değil, tarafların ödeme kolaylığı anlaşmasıdır. Mahkeme kararında doğrudan “aylık 5.000 TL taksitler halinde manevi tazminat ödenmesine” şeklinde bir hüküm kurulması, Yargıtay tarafından bozma sebebi sayılır. Bu durum, boşanmada manevi tazminat miktarı ne kadar yüksek olursa olsun değişmez.
Yasal Dayanak: TMK Madde 176
Maddi tazminatın ve nafakanın ne şekilde ödeneceği, hangi durumlarda kesileceği veya artırılacağı Türk Medeni Kanunu’nun 176. maddesinde açıkça düzenlenmiştir. Bu madde, irat şeklinde ödemelerin “riskli” doğasını da ortaya koyar.
Konuyla ilgili temel düzenleme olan Türk Medeni Kanunu Madde 176 şu şekildedir:
Maddî tazminat ve yoksulluk nafakasının toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenmesine karar verilebilir. Manevî tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez. İrat biçiminde ödenmesine karar verilen maddî tazminat veya nafaka, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar…
Bu madde uyarınca; eğer maddi tazminatınızı “irat” olarak almayı talep ederseniz, yeniden evlendiğinizde bu hakkınızı kaybedeceğinizi bilmelisiniz. Oysa toptan alınan maddi tazminat, evlilikle geri alınamaz. Bu nedenle, talep aşamasında stratejik karar vermek hayati önem taşır.
İrat Şeklinde Ödemede Artış ve Kaldırma
Maddi tazminatın irat şeklinde ödenmesine karar verilmişse, bu ödeme ekonomik koşullara duyarlıdır. Kanun, tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hallerde iradın artırılmasına veya azaltılmasına karar verilebileceğini hükme bağlar. Örneğin, yüksek enflasyon karşısında paranın alım gücü düştüğünde, tazminat alacaklısı “uyarlama davası” açarak aylık ödenen iradın artırılmasını isteyebilir. Toptan ödemelerde böyle bir uyarlama şansı yoktur; para ödenir ve dosya kapanır.
Soru-Cevap
Boşanma tazminatı taksitle ödenir mi?
Mahkeme, maddi tazminatın taksitle (irat) ödenmesine karar verebilir ancak manevi tazminatın toptan ödenmesine hükmetmek zorundadır. Ancak karar kesinleştikten sonra icra aşamasında taraflar anlaşarak her iki tazminatı da taksitle ödeyebilirler.
Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)
İrat şeklinde (aylık) ödenen maddi tazminat, alacaklı eşin yeniden evlenmesiyle veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden sona erer. Ayrıca alacaklının haysiyetsiz hayat sürmesi veya yoksulluğunun ortadan kalkması durumunda mahkeme kararıyla kaldırılabilir.
Hayır, maddi veya manevi tazminat toptan (sermaye şeklinde) ödenmişse, alacaklı taraf yeniden evlense dahi bu para geri istenemez. Toptan ödeme, hukuki ilişkiyi kesin olarak bitirir.
Evet. İster toptan ister irat olsun, zamanında ödenmeyen tazminatlara yasal faiz işletilir. İrat ödemelerinde faiz, her bir ayın ödeme günü geçtikten sonra işlemeye başlar.
Bu durum beklentilere göre değişir. Toplu para ihtiyacı olan ve parayı değerlendirebilecek kişiler için “toptan ödeme” avantajlıdır ve risksizdir (evlenince kesilmez). Düzenli gelir garantisi isteyenler için “irat” tercih edilebilir ancak kesilme riskleri vardır.
Sonuç
Boşanma sürecinde tazminatın miktarı kadar, tahsilat yöntemi de geleceğinizi şekillendirir. Boşanma tazminatının ödenme şekli, kanunun çizdiği sınırlar (manevi tazminatta toptan zorunluluğu) ve tarafların stratejik tercihlerine göre belirlenir. Özellikle irat şeklinde ödemelerin, yeniden evlenme veya ölüm gibi durumlarda sona ermesi riski, tercih yaparken mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır. Hak kaybına uğramamak ve tahsilatın sürdürülebilirliğini sağlamak adına, boşanma tazminatı hesaplama ve faiz süreçlerinin uzman bir gözle yönetilmesi gerekir.
İletişim
Tazminat taleplerinizin belirlenmesi, ödeme şeklinin stratejik planlaması ve tahsilat süreçlerinde deneyimli ekibimizle yanınızdayız.
Avukat Tülin Babaoğlan Yılmaz’dan profesyonel hukuki danışmanlık ve dava takibi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Adres: Maidan İş ve Yaşam Merkezi C-112, Eskişehir Yolu Bilkent Kavşağı No: 4, Çankaya / Ankara, 06800
Telefon: 0546 646 70 14
WhatsApp: https://wa.me/905466467014