Çekişmeli boşanma davası, tarafların sadece evlilik birliğini sonlandırmasını değil, aynı zamanda boşanmaya yol açan olaylar nedeniyle uğradıkları zararların giderilmesini de kapsar. Anlaşmalı boşanmanın aksine, çekişmeli davaların temeli “kusur” ilkesine dayanır. Tarafların, boşanma nedeniyle yaşadıkları mali kayıplar veya uğradıkları manevi çöküntü için talep ettikleri bedele çekişmeli boşanma maddi manevi tazminat denir. Bu tazminat, boşanmanın en önemli mali sonuçlarından biridir.
Bu tazminatları alabilmek, bir “hak” olmaktan çok, belirli şartların ve ispat yükümlülüklerinin yerine getirilmesine bağlıdır. Çekişmeli boşanma davaları ve sebepleri ne olursa olsun (ister aldatma ister şiddet), tazminat talebinde bulunan taraf, karşı tarafın “kusurlu” olduğunu ve kendisinin bu boşanma yüzünden zarara uğradığını kanıtlamak zorundadır.
Maddi Tazminat Nedir ve Şartları Nelerdir?
Maddi tazminat, boşanma nedeniyle mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen tarafın, kusurlu olan diğer taraftan talep ettiği parasal bir karşılıktır. Bu tazminatın amacı, boşanma olmasaydı elde edilecek olan ekonomik desteği veya evlilik birliği içindeki yaşam standardını korumaktır.
Maddi Tazminatın Yasal Şartları
Çekişmeli boşanma maddi manevi tazminat taleplerinin yasal dayanağı, Türk Medeni Kanunu Madde 174 ile açıkça çizilmiştir.
Madde 174- (1) Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddî tazminat isteyebilir.
(2) Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevî tazminat olarak uygun miktarda bir para ödenmesini isteyebilir.
Kanun maddesinden de anlaşılacağı üzere, maddi tazminat (Fıkra 1) alabilmek için şu şartların tümünün bir arada bulunması gerekir:
- Talep Olmalıdır: Hâkim, siz talep etmeden kendiliğinden maddi tazminata hükmedemez.
- Talep Eden Taraf Kusursuz veya Daha Az Kusurlu Olmalıdır: Boşanmaya yol açan olaylarda, tazminat talep eden eşin kusuru olmamalı veya davalı eşten daha az kusurlu olmalıdır. Eşit kusur halinde genellikle maddi tazminata hükmedilmez.
- Davalı Taraf Kusurlu Olmalıdır: Karşı tarafın boşanmada kusurlu olduğu ispatlanmalıdır.
- Menfaat Zedelenmesi: Talep eden tarafın, boşanma nedeniyle “mevcut” (örn: evlilik birliğindeki yaşam standardı) veya “beklenen” (örn: eşin gelecekteki mirasından veya sosyal güvencesinden yararlanma hakkı) bir menfaatinin zarar görmüş olması gerekir.
Manevi Tazminat Nedir ve Şartları Nelerdir?
Manevi tazminat ise, maddi bir kaybı değil, boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden yaşanan “manevi acı, elem ve ızdırabı” gidermeyi amaçlar. Bu, para ile ölçülemeyen bir zararın karşılığıdır. Manevi tazminatın temel amacı, boşanmaya neden olan olaylar nedeniyle kişilik hakları saldırıya uğrayan tarafı bir nebze olsun teselli etmektir.
Manevi Tazminatın Yasal Şartları
Manevi tazminat, TMK 174. maddenin ikinci fıkrasında düzenlenmiştir. Alınabilmesi için şu şartlar gereklidir:
- Talep Olmalıdır: Tıpkı maddi tazminat gibi, hâkim kendiliğinden manevi tazminata hükmetmez.
- Talep Eden Taraf Kusursuz veya Daha Az Kusurlu Olmalıdır.
- Davalı Taraf Kusurlu Olmalıdır.
- Kişilik Hakkı Saldırısı: En önemli ve ayırt edici şart budur. Boşanmaya sebep olan olayların (örn: aldatma, fiziksel şiddet, ağır hakaret, aşağılama, küçük düşürme) talep edenin “kişilik haklarına” (onuru, gururu, şerefi) yönelik bir saldırı niteliğinde olması gerekir. Sadece “şiddetli geçimsizlik” manevi tazminat için yeterli olmayabilir; bu geçimsizliğin kişilik haklarını zedeleyen spesifik eylemlerle (örn: hakaret) desteklenmesi gerekir.
Tazminat Taleplerinde Kusur, İspat ve Hesaplama
Görüldüğü gibi, çekişmeli boşanma maddi manevi tazminat davalarının kilit noktası “kusur”dur. Kusurun tespiti ve ispatı, davanın sonucunu belirler.
- Kusur Tespiti: Mahkeme, tahkikat aşamasında tarafların sunduğu delilleri (tanık, mesaj, rapor vb.) inceler ve boşanmaya kimin, ne oranda sebep olduğunu belirler (kusursuz, az kusurlu, eşit kusurlu, ağır kusurlu).
- Hesaplama: Tazminat miktarını belirlerken hâkimin geniş bir takdir yetkisi vardır. Hâkim; tarafların kusur oranını, sosyal ve ekonomik durumlarını (SED raporları), evlilik süresini, zedelenen menfaatin büyüklüğünü (maddi) ve yaşanan manevi acının derecesini (manevi) dikkate alarak “hakkaniyete uygun” bir miktar belirler.
Bu tazminat talepleri, boşanma davasının “fer’i” (eklentisi) niteliğindedir. Bu talepler, ziynet ve kişisel eşyaların iadesi davası gibi mal rejiminden kaynaklanan diğer alacak taleplerinden farklıdır ve boşanma davasıyla birlikte karara bağlanır. Tüm bu süreç, çekişmeli boşanmada mali ve kişisel haklar kapsamında değerlendirilir.
Soru–Cevap
Çekişmeli boşanmada maddi ve manevi tazminat kimler alabilir?
Çekişmeli boşanma davasında, boşanmaya sebep olan olaylarda “kusursuz veya daha az kusurlu” olan taraf, “kusurlu” olan diğer taraftan maddi ve/veya manevi tazminat talep edebilir. Temel şart, talep edenin daha az kusurlu, davalının ise kusurlu olmasıdır.
Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)
Hayır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, boşanmada taraflar “eşit kusurlu” ise, birbirlerinden maddi veya manevi tazminat talep edemezler. Tazminat alabilmek için mutlaka “daha az kusurlu” olmak gerekir.
Evet. Aldatma (zina), Yargıtay tarafından ağır kusurlu bir davranış ve kişilik haklarına yönelik net bir saldırı olarak kabul edilir. Aldatılan eş, kusursuz veya daha az kusurluysa, aldatan eşten hem maddi (evliliğin getirdiği yaşam standardı sarsıldığı için) hem de yüksek bir manevi tazminat (onuru zedelendiği için) alma hakkına sahiptir.
Net bir hesaplama formülü yoktur. Hâkim, TMK Madde 4’teki “hakkaniyet” ilkesine göre karar verir. Değerlendirmede; tarafların ekonomik durumu (maaşları, mal varlıkları), kusur dereceleri (kim daha hatalı), evlilik süresi, tarafların yaşı ve boşanmanın talep eden üzerindeki sarsıcı etkisi (manevi) dikkate alınır.
Sonuç
Çekişmeli boşanma maddi manevi tazminat talepleri, boşanmanın mali ve manevi yaralarını sarmayı amaçlayan en önemli hukuki haklardandır. Ancak bu haklar otomatik değildir; “talep”, “kusur” ve “ispat” şartlarına sıkı sıkıya bağlıdır. Tazminat alabilmek için davacının, boşanmaya sebep olan olaylarda karşı taraftan daha az kusurlu olduğunu somut delillerle ispatlaması gerekir. Kusurun derecesi ve tarafların ekonomik durumu, hâkimin takdir edeceği miktarı doğrudan belirleyecektir.
İletişim
Çekişmeli boşanma davanızda maddi ve manevi tazminat haklarınızın tespiti, kusur durumunuzun analizi ve taleplerinizin ispatı konusunda, deneyimli ekibimizle yanınızdayız. Avukat Tülin Babaoğlan Yılmaz’dan profesyonel hukuki danışmanlık ve dava takibi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Adres: Maidan İş ve Yaşam Merkezi C-112, Eskişehir Yolu Bilkent Kavşağı No: 4, Çankaya / Ankara, 06800
Telefon: 0546 646 70 14
WhatsApp: https://wa.me/905466467014