Çekişmeli boşanma davası, taraflar için duygusal ve hukuki açıdan yıpratıcı bir süreçtir. Bu süreçte, davanın nihai sonucunu beklemeden korunması gereken acil haklar ve durumlar ortaya çıkar. Çekişmeli boşanmada geçici tedbir, davanın açılmasından kararın kesinleşmesine kadar olan sürede tarafların ve özellikle çocukların mağduriyetini önleyen hukuki bir güvencedir. Bu tedbirler, mali durumu dengelemek, çocukların velayetini belirlemek veya şiddeti engellemek gibi hayati amaçlara hizmet eder. Sürecin karmaşıklığı, çekişmeli boşanma davaları ve sebepleri arasında bu konuyu kritik bir hukuki araç haline getirir.
Çekişmeli Boşanmada Geçici Tedbir Nedir?
Geçici tedbirler, boşanma davası sürerken hakimin, tarafların veya çocukların haklarını korumak amacıyla aldığı “geçici” nitelikteki önlemlerdir. Bu kararlar, davanın esasına ilişkin nihai bir hüküm değildir. Amacı, dava sonuçlanana kadar mevcut durumun kötüleşmesini engellemek ve adaletin sağlanmasını kolaylaştırmaktır.
Örneğin, eşlerden birinin dava sırasında diğerinin haberi olmadan ortak malları satmasını engellemek veya çocukların kimin yanında kalacağına karar vermek bu tedbirler kapsamındadır. Çekişmeli boşanmada geçici tedbir kararları, hakimin takdirine bağlı olarak ve durumun aciliyetine göre verilir. Bu kararlar, davanın ilerleyen aşamalarında koşullar değiştikçe yeniden değerlendirilebilir veya değiştirilebilir.
Geçici Tedbirlerin Yasal Dayanağı (TMK 169)
Boşanma davası sürecinde alınacak geçici önlemlerin yasal çerçevesi, Türk Medeni Kanunu tarafından net bir şekilde çizilmiştir. Hakimin bu konudaki yetkisi ve sorumluluğu, Türk Medeni Kanunu Madde 169 hükmünde açıkça belirtilmiştir.
Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen (kendiliğinden) alır.
Kanunun bu lafzı, hakimin tarafların bir talepte bulunmasını beklemeden dahi harekete geçme yetkisi olduğunu vurgular. “Geçici önlemler” ifadesi, çekişmeli boşanmada geçici tedbir kararlarının kapsamının ne kadar geniş olabileceğini ve durumun gerektirdiği her türlü ihtiyacı karşılayabileceğini göstermektedir. Hakim, somut olayın koşullarına göre en uygun tedbiri belirler.
Geçici Tedbir Türleri Nelerdir?
Geçici tedbirler, boşanma davasının taraflar üzerindeki etkilerini hafifletmek için geniş bir yelpazeyi kapsar. Hakim, her davada ihtiyaçlara göre farklı tedbir kombinasyonlarına karar verebilir.
Çocukların Korunmasına Yönelik Tedbirler
Davanın en hassas konusu olan çocukların üstün yararı, hakim tarafından öncelikli olarak gözetilir. Bu kapsamda “geçici velayet” kararı verilir. Yani, dava süresince çocuğun hangi ebeveynin yanında kalacağı belirlenir. Çocukla kişisel ilişki kurma hakkı (görüş günleri) düzenlenir. Ayrıca, çocuğun yanında kalmadığı ebeveynin, çocuğun bakım ve eğitim masrafları için “geçici iştirak nafakası” ödemesine hükmedilebilir.
Eşin Korunmasına Yönelik Tedbirler
Dava süresince ekonomik olarak zor duruma düşecek eşin korunması amaçlanır. Bu doğrultuda “tedbir nafakası” bağlanabilir. Bu nafaka, eşin barınma, geçim ve sağlık giderlerini karşılamasına yöneliktir. Eğer fiziksel veya psikolojik şiddet riski varsa, boşanma sürecinde koruma kararının alınması gibi 6284 sayılı Kanun kapsamındaki önlemler de talep edilebilir.
Konut ve Eşyalara Yönelik Tedbirler
“Aile konutu” olarak kullanılan evin dava süresince kim tarafından kullanılacağına (aile konutu tahsisi) hakim karar verebilir. Diğer eşin bu konutu kullanması engellenebilir. Benzer şekilde, ev eşyalarının kimde kalacağı da geçici olarak belirlenebilir. Bu tedbir, tarafların barınma ihtiyacını güvence altına alır.
Mali Duruma İlişkin Tedbirler
Taraflardan birinin, dava sırasında mal kaçırmasını önlemek amacıyla mali tedbirler alınabilir. Eşlerin ortak malları veya kişisel malları üzerine “ihtiyati tedbir” konulabilir. Bu, banka hesaplarının dondurulması, tapu kayıtlarına şerh konulması veya araçların satışının engellenmesi şeklinde olabilir. Bu sayede, dava sonundaki mal paylaşımı güvence altına alınır.
Geçici Tedbirler Ne Zaman Alınır ve Süreç Nasıl İşler?
Çekişmeli boşanmada geçici tedbir talebi, davanın her aşamasında yapılabilir. En yaygın uygulama, boşanma dava dilekçesiyle birlikte bu tedbirlerin de talep edilmesidir. Eğer durum çok acil ise (şiddet tehlikesi gibi), dava açılmadan önce “ihtiyati tedbir” olarak da istenebilir.
Taraflar taleplerini bir dilekçe ile mahkemeye sunar. Ancak kanun (TMK 169), hakime tarafların talebi olmasa bile (re’sen) gerekli tedbirleri alma yetkisi vermiştir. Özellikle çocukların durumu söz konusu olduğunda, hakim bu yetkisini sıklıkla kullanır. Mahkeme, talebi genellikle dosya üzerinden inceler ve acil durumlarda duruşma yapmadan karar verebilir. Verilen karar, taraflara tebliğ edilir.
Geçici Tedbir Kararı Ne Zaman Sona Erer?
Geçici tedbirlerin “geçici” nitelikte olması, bunların bir sonu olduğu anlamına gelir. Bir geçici tedbir kararı, aşağıdaki durumlarda sona erer:
- Boşanma Kararının Kesinleşmesi: Dava sonuçlandığında ve karar kesinleştiğinde (istinaf ve temyiz süreçleri bittiğinde), geçici tedbirler otomatik olarak kalkar. Örneğin, geçici velayet yerini kalıcı velayete, tedbir nafakası yerini yoksulluk veya iştirak nafakasına bırakır.
- Hakimin Kararı Değiştirmesi: Dava sürerken koşullar değişirse (örn: eşin gelir durumu değişirse), hakim mevcut tedbiri kaldırabilir, değiştirebilir veya yeni bir tedbir ekleyebilir.
- Davanın Reddi veya Feragat: Dava reddedilirse veya taraflardan biri davadan feragat ederse, tedbirler de geçerliliğini yitirir.
Geçici Tedbir Kararına İtiraz Mümkün Müdür?
Geçici tedbir kararları, davanın esasını çözmeyen “ara karar” niteliğindedir. Bu nedenle, bu kararlara karşı tek başına istinaf veya temyiz gibi üst kanun yollarına başvurulamaz. Örneğin, hakim 1000 TL tedbir nafakası bağladığında, bu kararı hemen üst mahkemeye taşıyamazsınız.
Ancak bu, karara hiç itiraz edilemeyeceği anlamına gelmez. Taraflar, koşulların değiştiğini veya kararın hatalı olduğunu belirterek, aynı mahkemeden (davaya bakan hakimden) kararın “kaldırılmasını” veya “değiştirilmesini” talep edebilir. Ayrıca, bu ara kararlar, davanın sonunda verilen nihai kararla (gerekçeli karar) birlikte istinaf edilebilir. Bu süreç, çekişmeli boşanma davasında geçici tedbirler ve koruma kararları konusunun teknik ve avukatlık bilgisi gerektiren yönlerinden biridir.
Soru–Cevap
Hakim geçici tedbiri kendiliğinden (re’sen) verebilir mi?
Evet, hakim tarafların talebi olmasa bile davanın devamı süresince gerekli gördüğü geçici tedbirlere re’sen karar verebilir. Bu yetki, TMK 169. madde ile hakime verilmiştir ve özellikle çocukların korunması veya barınma gibi acil durumlarda kullanılır.
Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)
Tedbir nafakası, boşanma davası süresince mali durumu daha zayıf olan eşe veya çocuklara ödenen geçici bir nafaka türüdür. Dava açıldığı tarihten itibaren geçerli olacak şekilde talep edilebilir.
Geçici tedbir kararları mahkeme kararı niteliğindedir. Karara uymayan taraf hakkında, kararın niteliğine göre (örn: nafaka için icra takibi, şiddet için zorlama hapsi) yasal işlemler başlatılabilir.
Evet, koşulların değişmesi halinde (örn: tarafların gelir durumunun değişmesi, çocuğun menfaatinin farklılaşması) taraflar yeniden talepte bulunabilir ve hakim mevcut tedbir kararını değiştirebilir, kaldırabilir veya yeni bir tedbir ekleyebilir.
Sonuç
Çekişmeli boşanmada geçici tedbir, davanın taraflar için en az hasarla atlatılmasını sağlayan hayati bir mekanizmadır. Dava sürecindeki belirsizlikleri yönetir. Çocukların üstün yararını, eşlerin barınma ve geçim ihtiyaçlarını güvence altına alır. Bu tedbirlerin doğru zamanda ve doğru şekilde talep edilmesi, davanın sağlıklı ilerlemesi için avukat desteği gerektiren teknik bir konudur.
İletişim
Çekişmeli boşanma davanızdaki geçici tedbir talepleri ve diğer tüm hukuki süreçleriniz için deneyimli ekibimizle yanınızdayız. Avukat Tülin Babaoğlan Yılmaz’dan profesyonel hukuki danışmanlık ve dava takibi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Adres: Maidan İş ve Yaşam Merkezi C-112, Eskişehir Yolu Bilkent Kavşağı No: 4, Çankaya / Ankara, 06800
Telefon: 0546 646 70 14
WhatsApp: https://wa.me/905466467014