Boşanma veya ayrılık sonrasında mahkemelerin verdiği en hassas kararlardan biri, velayeti almayan ebeveyn ile çocuk arasındaki görüşme düzenidir. Bu düzenleme, bir mahkeme ilamı olup taraflar için bağlayıcıdır. Ancak uygulamada sıklıkla karşılaşılan sorun, velayet sahibi ebeveynin çeşitli bahanelerle çocuğu göstermemesi ve kişisel ilişki ihlali yapmasıdır. Yakın tarihe kadar bu sorunun çözümü “İcra Daireleri” aracılığıyla ve ne yazık ki “çocuk haczi” olarak bilinen travmatik yöntemlerle sağlanıyordu. Ancak yapılan yasal reformlarla (5. Yargı Paketi), bu sistem tamamen değişmiş; velayet davaları sonucunda alınan kararların infazı, çocuk odaklı “Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü”ne devredilmiştir.
İcra Yoluyla Teslimin Kaldırılması ve Yeni Sistem
Eski sistemde, çocuğu göremeyen baba veya anne, İcra Müdürlüğü’ne başvurur, harç yatırır ve polis eşliğinde çocuğun evine giderek zorla teslim almaya çalışırdı. Bu durum çocuğun psikolojisini derinden yaralamaktaydı. 2022 yılında yürürlüğe giren düzenlemeyle:
- İcra kalktı: Artık İcra Daireleri çocuk teslimi yapmamaktadır.
- Harç kalktı: Çocuk teslimi işlemleri için devlet, vatandaştan herhangi bir harç veya masraf talep etmemektedir; tüm giderler Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır.
- Uzman desteği geldi: Süreci artık icra memurları ve polis değil; pedagog, psikolog ve sosyal çalışmacılar yönetmektedir.
- Özel mekanlar: Teslim işlemleri kapı önlerinde değil, bu iş için özel olarak tasarlanmış “Çocuk Görüşme Merkezleri”nde yapılmaktadır.
Adım Adım Çocuk Teslimi Başvuru Süreci
Ebeveynlerden biri, mahkeme kararında belirtilen gün ve saatte çocuğunu göremediğinde, kişisel ilişki ihlali nedeniyle resmi süreci başlatmalıdır. Yeni sistemde izlenecek yol haritası şöyledir:
- Başvuru: Çocuğun oturduğu yerdeki Adliyenin “Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü”ne başvurulur. Elinizdeki mahkeme kararı (ilam) veya ara karar ibraz edilir.
- Teslim Emri (Tebligat): Müdürlük, çocuğu göstermeyen ebeveyne bir “Çocuk Teslim Emri” gönderir. Bu emirde, karara uyması gerektiği, aksi halde disiplin hapsi ile cezalandırılacağı ve velayetin değiştirilebileceği ihtar edilir.
- Uzman İletişimi: Müdürlükte görevli uzmanlar, öncelikle taraflarla telefonla veya yüz yüze görüşerek “zor kullanmadan” ve “gönüllü” teslimi sağlamaya çalışır. Amaç, çocuğu örselemeden ebeveynler arasındaki çatışmayı yönetmektir.
- Fiili Teslim: Eğer ikna yolu sonuç vermezse, uzmanlar ve (gerekirse) araç desteği ile çocuğun bulunduğu yere gidilerek teslim işlemi gerçekleştirilir.
Çocuk Teslim Edilmezse Ne Olur?
Tüm uyarılara ve uzman görüşmelerine rağmen velayet sahibi ebeveyn çocuğu teslim etmemekte direnirse, uzmanlar tarafından bir “Teslim Edilmeme Tutanağı” düzenlenir. Bu tutanak, hukuki süreçte ebeveynin elindeki en güçlü delildir.
Cezai Yaptırımlar (Disiplin Hapsi)
Yeni düzenleme ile birlikte cezai yaptırımlar da Çocuk Koruma Kanunu çatısı altına alınmıştır. Cezanın süresi, ihlalin türüne göre değişmektedir.
Çocuk Koruma Kanunu Madde 41/F2, kişisel ilişki ihlali için şu hükmü içerir:
Çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilam veya tedbir kararlarının yerine getirilmesine ilişkin teslim emrine aykırı hareket edenler ile emrin gereğinin yerine getirilmesini engelleyenler, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine, üç günden on güne kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır.
Yani, velayet sahibi ebeveyn kişisel ilişkiyi engelliyorsa 3 günden 10 güne kadar disiplin hapsi ile cezalandırılır. Bu nedenle şikayet dilekçesinde doğru maddeye dayanmak önemlidir.
Velayetin Değiştirilmesi
Kişisel ilişki hakkının sürekli olarak engellenmesi, Türk Medeni Kanunu’na göre “velayet görevinin kötüye kullanılması” anlamına gelir. Çocuğu teslim etmeme eylemi süreklilik arz ediyorsa, mağdur ebeveyn bu tutanakları delil göstererek “Velayetin Değiştirilmesi Davası” açabilir. Yargıtay, çocuğu diğer ebeveynden kaçıran tarafın velayet ehliyetini kaybettiğine dair birçok emsal karar vermiştir.
Teslim Sırasında Çocuğun Tavrı ve Uzman Raporu
Yeni sistemin en kritik noktası, çocuğun iradesine verilen önemdir. Teslim anında çocuk ağlar, korkar veya “gitmek istemiyorum” derse, uzmanlar (pedagog/psikolog) devreye girer. Uzman, çocuğun bu tavrının “gerçek bir isteksizlik” mi yoksa “annenin/babanın baskısı” (ebeveyn yabancılaştırması) sonucu mu olduğunu analiz eder.
Eğer uzman, çocuğun manipüle edildiğini raporlarsa, teslim o an gerçekleşmese bile bu rapor, ileride açılacak davalarda çocuğu göstermeyen taraf aleyhine kesin delil teşkil eder. Ancak çocuk gerçekten travmatik bir korku yaşıyorsa, uzman teslimi erteleyerek çocuğun yararını koruyabilir.
Soru-Cevap
Kişisel ilişki ihlali durumunda çocuk teslimi nasıl sağlanır?
Mahkeme kararına rağmen çocuk gösterilmezse, Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü’ne başvurulur. Müdürlük, ebeveyne “teslim emri” gönderir. Sonuç alınamazsa, pedagog ve sosyal çalışmacı eşliğinde çocuğun bulunduğu adrese gidilerek teslim sağlanır. Bu süreçte harç alınmaz ve icra memuru yerine uzmanlar görev alır.
Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)
Hayır. Yeni yasal düzenleme (5. Yargı Paketi) ile birlikte çocuk teslimi işlemlerinde harç, yolluk, araç ücreti veya uzman gideri adı altında vatandaştan hiçbir ücret talep edilmemektedir. Tüm masraflar devlet tarafından karşılanır.
Kural olarak hayır. Yeni sistemde kolluk kuvveti (polis/jandarma) sadece “güvenlik riski” olan durumlarda veya uzmanın talebi üzerine, sivil kıyafetle ve geri planda duracak şekilde sürece dahil olur. Öncelik her zaman sivil uzmanlardadır.
Evet. Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri büroları, mahkeme kararlarının uygulanması için hafta sonları ve resmi tatillerde de nöbetçi uzman bulundurarak hizmet vermektedir.
Başvuruyu bulunduğunuz yerdeki adliyeye yapabilirsiniz. Sizin adliyeniz, çocuğun bulunduğu yerdeki adli destek birimiyle yazışarak (talimat yazarak) işlemleri başlatır. Ancak teslim anında çocuğu almak için o şehre gitmeniz gerekir.
Sonuç
Kişisel ilişki ihlalleri, ebeveynler arasındaki çatışmanın çocuğa en çok zarar verdiği alandır. İcra sisteminin kaldırılması, çocuğun bir “eşya” gibi haczedilmesi utancına son vermiştir. Ancak yeni sistemde de haklarınızı korumak için sürecin doğru işletilmesi gerekir. Teslim tutanaklarının düzenli tutulması, uzmanlarla doğru iletişim kurulması ve ısrarlı ihlallerde cezai/hukuki yollara başvurulması şarttır. Sürecin tıkandığı noktada kişisel ilişki tesisi ve ihlali alanında uzman bir avukattan destek almak, hem sizin hem de çocuğunuzun haklarını güvence altına alacaktır.
İletişim
Çocuk teslimi sürecinde yaşanan sorunlar, teslim emrinin çıkartılması ve ihlal durumunda şikayet süreçlerinin takibi için, deneyimli ekibimizle yanınızdayız.
Avukat Tülin Babaoğlan Yılmaz’dan profesyonel hukuki danışmanlık ve dava takibi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Adres: Maidan İş ve Yaşam Merkezi C-112, Eskişehir Yolu Bilkent Kavşağı No: 4, Çankaya / Ankara, 06800
Telefon: 0546 646 70 14
WhatsApp: https://wa.me/905466467014