Boşanma davası, sadece evlilik birliğinin sonlandırılması değil, aynı zamanda eşlerin geleceklerinin de yeniden şekillendirilmesi sürecidir. Bu süreçte, kusursuz veya daha az kusurlu olan eşin, boşanma yüzünden uğradığı zararların tazmin edilmesi hukukun temel gereğidir. Türk Medeni Kanunu, boşanma nedeniyle maddi çıkarları zedelenen veya kişilik hakları saldırıya uğrayan eşi korumak amacıyla iki farklı tazminat türü öngörmüştür. Boşanmada maddi ve manevi tazminat şartları, kanun koyucu tarafından sıkı kurallara bağlanmış olup, her boşanma davasında otomatik olarak tazminata hükmedilmez.
Tazminat taleplerinin mahkemece kabul edilebilmesi için kusur oranlarının doğru tespit edilmesi, zararın varlığının ispatlanması ve illiyet bağının kurulması gerekir. Sürecin en başında, genel çatı olan boşanmada maddi ve manevi tazminat davaları kapsamındaki haklarınızı ve bu hakların yasal dayanaklarını doğru kavramak, davanın sonucunu doğrudan etkiler.
Maddi Tazminatın Şartları
Maddi tazminat, boşanma yüzünden “mevcut veya beklenen menfaatleri” zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu eşin, kusurlu eşten talep ettiği paradır. Buradaki amaç zenginleşmek değil, boşanma olmasaydı eşin elde edeceği maddi desteğin veya statünün kaybını telafi etmektir.
Maddi tazminata hükmedilebilmesi için şu üç temel şartın aynı anda gerçekleşmesi gerekir:
- Davalı Eşin Kusurlu Olması: Maddi tazminat ödeyecek eşin, boşanmaya sebep olan olaylarda kusurlu olması şarttır. Tamamen kusursuz bir eşten maddi tazminat istenemez.
- Davacı Eşin Kusursuz veya Daha Az Kusurlu Olması: Tazminat isteyen tarafın kusuru, diğer eşten daha az olmalıdır. Eğer eşler eşit kusurluysa, Yargıtay maddi tazminat talebinin reddedilmesi gerektiğine hükmeder.
- Mevcut veya Beklenen Menfaatin Zedelenmesi: Boşanma yüzünden eşin maddi bir kaybı olmalıdır. Örneğin; evlilik devam etseydi eşinin sigortasından yararlanacak olan, eşinin desteğiyle lüks bir standartta yaşayan veya eşinin işine yardım ederek gelir elde eden taraf, boşanmayla bu imkanları kaybedeceği için maddi tazminat isteyebilir.
Manevi Tazminatın Şartları
Manevi tazminat, boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden eşin ruhsal bütünlüğünün, onurunun ve sosyal itibarının zedelenmesi karşılığında ödenir. Her boşanma üzücüdür ancak her boşanma manevi tazminat gerektirmez.
Türk Medeni Kanunu, tazminat türlerini ve şartlarını tek bir maddede düzenlemiştir. Türk Medeni Kanunu Madde 174, maddi ve manevi tazminatın yasal çerçevesini şu şekilde çizer:
“Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddî tazminat isteyebilir. Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevî tazminat olarak uygun bir miktarda para ödenmesini isteyebilir.”
Kanun metninden de anlaşılacağı üzere, manevi tazminat için “Kişilik Hakkına Saldırı” şartı aranır. Aldatma, şiddet, hakaret, aşağılama, iftira atma veya evden kovma gibi eylemler kişilik haklarına saldırı niteliğindedir ve manevi tazminat doğurur. Ancak sadece “fikri uyuşmazlık” veya “karakter çatışması” gibi nedenlerle boşanılıyorsa, kişilik haklarına saldırı olmadığı için manevi tazminat talebi reddedilebilir. Bu konudaki detaylı incelememize boşanma davasında manevi tazminat isteme hakkı yazımızdan ulaşabilirsiniz.
Tazminat Miktarını Belirleyen Kriterler
Hakim, boşanmada maddi ve manevi tazminat şartları oluştuğuna karar verirse, miktarı belirlemek için “takdir yetkisini” kullanır. Ancak bu yetki sınırsız değildir. Tazminat miktarı belirlenirken şu hususlar dikkate alınır:
- Kusurun Ağırlığı: Aldatan veya şiddet uygulayan eş, sadece ilgisiz davranan eşe göre daha yüksek tazminat öder.
- Sosyal ve Ekonomik Durum: Tarafların maaşları, mal varlıkları, eğitim durumları ve yaşam standartları araştırılır. Tazminat, ödeyecek tarafı “yokluğa düşürecek” kadar ağır, alan tarafı “zenginleştirecek” kadar yüksek olmamalıdır.
- Evliliğin Süresi: Uzun süren evliliklerde, eşlerin birbirine olan bağımlılığı ve boşanmanın yarattığı yıkım daha fazla kabul edilir.
- Tarafların Yaşı ve Yeniden Evlenme Şansı: İleri yaşta boşanan ve mesleği olmayan bir eşin maddi tazminat ihtiyacı, genç ve meslek sahibi bir eşe göre daha yüksektir.
Tazminat Talebi ve Zamanaşımı
Maddi ve manevi tazminat talepleri, boşanma davasının “eki” (fer’i) niteliğindedir. Bu nedenle boşanma davası dilekçesinde veya dava süreci devam ederken talep edilebilir. Boşanma davasıyla birlikte istenen tazminatlar için ayrıca harç ödenmez, bu da davacı için büyük bir avantajdır.
Eğer boşanma davası sırasında tazminat istenmemişse veya “haklar saklı tutulmuşsa”, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren 1 yıl içinde ayrı bir dava açılarak tazminat talep edilebilir. Ancak 1 yıllık süre hak düşürücü süredir; bu süre geçirilirse tazminat hakkı tamamen kaybolur.
Mahkeme tazminata hükmettiğinde, kararın icraya konulabilmesi için (bazı istisnalar hariç) kesinleşmesi beklenmeyebilir. Tazminatın tahsilat aşaması, kararın çıkması kadar önemlidir. Karar çıkmasına rağmen ödeme yapılmazsa izlenecek yolları boşanma tazminatı ödenmezse ne yapılır rehberimizde detaylandırdık.
Soru-Cevap
Kusurlu eş tazminat isteyebilir mi?
Kural olarak hayır. Maddi ve manevi tazminat isteyebilmek için ya tamamen kusursuz olmak ya da diğer eşten “daha az kusurlu” olmak gerekir. Eşit kusur halinde (örneğin her iki tarafın da birbirine şiddet uyguladığı durumlarda) Yargıtay, tarafların tazminat taleplerinin reddedilmesi gerektiğine hükmeder.
Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)
Anlaşmalı boşanmada, taraflar maddi ve manevi tazminat konusunda (miktar, ödeme şekli vb.) özgürce anlaşırlar. Hakim kusur araştırması yapmaz, sadece protokoldeki anlaşmayı onaylar. Protokolde tazminat istenmediği belirtilmişse, sonradan dava açılarak tazminat istenemez.
Hayır. Düğün takıları (ziynet eşyaları), Yargıtay’a göre kadının kişisel malı sayılır ve tazminattan bağımsız bir “Ziynet Alacağı Davası” konusudur. Tazminat hesabından ayrı tutulur.
Maddi tazminat, hakimin takdirine göre “toplu para” veya “irat” (aylık taksitler) şeklinde ödenebilir. Ancak manevi tazminat her zaman tek seferde ve toplu olarak ödenir, taksite bağlanamaz (taraflar anlaşmadıkça).
Eşin işsiz olması tazminata hükmedilmesine engel değildir. Ancak tahsilat aşamasında üzerine kayıtlı mal varlığı yoksa tahsilat güçleşebilir. Hakim, eşin çalışma gücünü ve potansiyelini de dikkate alarak tazminata hükmedebilir.
Sonuç
Evlilik birliğinin sona ermesiyle doğan hak kayıplarının giderilmesi, hukukun sağladığı en önemli güvencelerden biridir. Boşanmada maddi ve manevi tazminat şartları, kusur ve zarar dengesi üzerine kuruludur. Hak ettiğiniz tazminatı alabilmek için davanın başında kusur iddialarınızı somut delillerle ispatlamanız ve taleplerinizi yasal süresi içinde sunmanız gerekir. Bu sürecin yargılama usulleri, duruşma aşamaları ve kararın kesinleşmesi gibi diğer teknik detaylarını boşanma tazminatı usul ve sonuçları sayfamızdan inceleyebilirsiniz.
İletişim
Boşanma sürecinde maddi ve manevi haklarınızın tam olarak korunması ve tazminat taleplerinizin en doğru şekilde yönetilmesi için uzman kadromuzla yanınızdayız.
Avukat Tülin Babaoğlan Yılmaz’dan profesyonel hukuki danışmanlık ve dava takibi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Adres: Maidan İş ve Yaşam Merkezi C-112, Eskişehir Yolu Bilkent Kavşağı No: 4, Çankaya / Ankara, 06800
Telefon: 0546 646 70 14
WhatsApp: https://wa.me/905466467014