Çekişmeli boşanma davaları, temelde bir “kusur” ve “ispat” mücadelesidir. Davanın kabulü veya reddi, nafaka miktarı ve tazminat yükümlülükleri, tamamen tarafların evlilik birliğinin sarsılmasındaki rollerine bağlıdır. Bu nedenle, çekişmeli boşanma davasında kusurun tespiti, ispat yükü ve deliller konusu, bu tür davaların en teknik ve en önemli yönünü oluşturur. Hakim, bir karar verebilmek için kimin, hangi olayda ve ne derecede kusurlu olduğunu somut kanıtlara dayanarak belirlemek zorundadır. Bu süreç, çekişmeli boşanma davaları ve sebepleri arasında merkezi bir yer tutar.
Kusurun ne olduğunu bilmek, kimin neyi ispatlaması gerektiğini anlamak ve hangi delillerin mahkemede geçerli olduğunu kavramak, davanın stratejisi için hayatidir.
Kusurun Tespiti Neden Önemlidir?
Kusur tespiti, davanın mali sonuçlarını doğrudan belirler. Boşanma davalarında kusur durumu, kimin tazminat veya yoksulluk nafakası alıp alamayacağını belirleyen anahtardır.
Kusur Oranlarının Sonuçları
Mahkeme, delilleri değerlendirdikten sonra taraflara bir “kusur oranı” atar. Bu oranlar; ağır kusurlu, az kusurlu veya eşit kusurlu şeklinde olabilir.
- Ağır Kusurlu Taraf: Davanın mali yükünü (tazminat ve nafaka) büyük ölçüde üstlenir. Yoksulluğa düşecek olsa bile yoksulluk nafakası talep edemez.
- Az Kusurlu Taraf: Maddi ve manevi tazminat talep etme hakkı doğar. Yoksulluğa düşecekse nafaka alabilir.
- Eşit Kusurlu Taraflar: Yargıtay uygulamalarına göre, taraflar eşit kusurlu bulunduğunda, genellikle birbirlerinden maddi/manevi tazminat ve yoksulluk nafakası talep edemezler.
- Kusursuz Taraf: Tüm haklarını (tazminat, nafaka) en üst düzeyde talep edebilir.
Boşanma Kararına Etkisi
Kusur, sadece mali sonuçları değil, davanın kabul edilip edilmeyeceğini de etkiler. Eğer davayı açan taraf (davacı), diğer taraftan (davalı) daha ağır kusurlu bulunursa ve davalı boşanmaya itiraz ederse, hakim “evlilik birliğinin devamında davalı için korunmaya değer bir yarar kalmamış olsa bile” davayı reddetme yetkisine sahiptir.
İspat Yükü Kime Aittir?
Hukukta temel bir kural vardır: “İddia sahibi, iddiasını ispatlamakla yükümlüdür.” Bu kural, çekişmeli boşanma davasında kusurun tespiti, ispat yükü ve deliller üçgeninin temelini oluşturur.
Bu ilke, Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 190 ile açıkça düzenlenmiştir:
Madde 190- (1) İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia ettiği vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir.
Bu kanun maddesinin boşanma davasındaki anlamı şudur:
- “Eşim bana şiddet uyguladı” diyorsanız, şiddeti sizin ispatlamanız gerekir.
- “Eşim beni aldattı” diyorsanız, zinayı veya sadakatsizliği sizin ispatlamanız gerekir.
- “Eşim benden daha az kusurlu değil” diyorsanız, eşinizin de kusurlu eylemlerini sizin göstermeniz gerekir.
Sadece iddiada bulunmak yeterli değildir; bu iddiaların altını somut delillerle doldurmak zorunludur.
Boşanma Davasında Deliller Nelerdir?
Çekişmeli boşanma davasında kusurun tespiti, ispat yükü ve deliller söz konusu olduğunda, kanun herhangi bir delil sınırlaması getirmemiştir. Hukuka aykırı olmamak kaydıyla, gerçeği aydınlatacak her türlü kanıt kullanılabilir.
Tanık Beyanları
Soyut iddiaların (psikolojik şiddet, hakaret, ilgisizlik vb.) ispatında en önemli delildir. Tanığın, olaya bizzat şahit olması (görgüye dayalı) gerekir; duyuma dayalı (başkalarından duyduğu) beyanlar genellikle dikkate alınmaz.
Dijital Kayıtlar
Günümüz davalarının merkezinde yer alır. Bunlar:
- Boşanma davalarında WhatsApp kayıtlarının delil değeri büyüktür; hakaret veya aldatma yazışmaları buna örnektir.
- SMS mesajları, e-postalar, sosyal medya paylaşımları (Instagram, Facebook vb.).
- Güvenlik kamerası kayıtları (ancak hukuka uygun elde edilmiş olmalı).
Ancak bu delillerin, özel hayatın gizliliğini ihlal etmeden (örn: casus yazılım kullanmadan) elde edilmiş olması şarttır.
Diğer Somut Deliller
- Darp Raporları: Fiziksel şiddetin en güçlü kanıtıdır.
- Uzaklaştırma Kararları: Şiddet veya tehdit vakalarını gösterir.
- Banka Kayıtları / Kredi Kartı Ekstreleri: Ekonomik şiddeti veya kumar gibi bağımlılıkları gösterebilir.
- Otel Kayıtları: Zina (aldatma) şüphesini güçlendiren önemli delillerdendir.
- Çocukların Okul Kayıtları: Eşin ilgisizliğini (örn: veli toplantılarına hiç katılmama) göstermek için kullanılabilir.
Hakimin Delilleri Takdir Yetkisi
Delillerin sunulmuş olması, hakimin o delili mutlak doğru kabul edeceği anlamına gelmez. Hakim, “delillerin serbestçe takdiri” ilkesine göre hareket eder. Örneğin, bir tanığın beyanını çelişkili veya taraflı bulursa, o beyana itibar etmeyebilir. Aynı şekilde, sunulan bir mesaj kaydının, bağlamından koparıldığını düşünürse, ona daha az değer atfedebilir. Bu nedenle, delillerin hem güçlü hem de birbiriyle tutarlı olması gerekir.
Soru–Cevap
İspat yükünü yerine getiremezsem ne olur?
Eğer davanızı açarken dayandığınız iddiaları (örn: aldatma, şiddet) hiçbir delille (tanık, mesaj, rapor vb.) ispatlayamazsanız, mahkeme bu iddiaları yok sayar. Eğer karşı tarafın kusurunu ispatlayamazsanız, davanızın reddedilme veya tazminat/nafaka taleplerinizin kabul edilmeme riski çok yüksektir.
Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)
Eğer hakim, dosyadaki delilleri bir karar vermek için yeterli görmezse, taraflardan ek deliller sunmasını isteyebilir veya gerçeğin ortaya çıkması için (örn: sosyal ve ekonomik durum araştırması gibi) kendisi de araştırma yapabilir.
Evet. Karşı tarafın sunduğu delillerin (özellikle dijital delillerin) sahte olduğunu, hukuka aykırı elde edildiğini veya çarpıtıldığını düşünüyorsanız, buna delillerinizle birlikte itiraz etme hakkınız vardır.
Hayır değildir. Hukuka aykırı yollarla (örn: gizli ses kaydı almak, casus yazılım yüklemek, şifresini kırmak) elde edilen deliller mahkemece dikkate alınmaz. Bu delilleri elde etmeye çalışırken ayrıca “özel hayatın gizliliğini ihlal” gibi bir suç işlemiş olabilirsiniz.
Sonuç
Çekişmeli boşanma davasında kusurun tespiti, ispat yükü ve deliller, birbiriyle ayrılmaz bir bütündür. Kusur, davanın mali sonucunu belirler; ispat yükü, bu kusuru kimin kanıtlaması gerektiğini söyler; deliller ise bu ispatın nasıl yapılacağını gösterir. İddialarını somut ve hukuka uygun delillerle destekleyemeyen taraf, davada haklı olsa bile haksız duruma düşebilir. Bu teknik süreç, çekişmeli boşanmada ispat yükü, deliller ve tanık beyanları stratejisinin doğru bir hukuk uzmanıyla planlanmasını zorunlu kılar.
İletişim
Boşanma davanızda kusur durumunuzun tespiti, hangi delilleri sunmanız gerektiği ve ispat yükümlülüğünüzü nasıl yerine getireceğiniz konusunda hukuki destek almak için deneyimli ekibimizle yanınızdayız. Avukat Tülin Babaoğlan Yılmaz’dan profesyonel hukuki danışmanlık ve dava takibi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Adres: Maidan İş ve Yaşam Merkezi C-112, Eskişehir Yolu Bilkent Kavşağı No: 4, Çankaya / Ankara, 06800
Telefon: 0546 646 70 14
WhatsApp: https://wa.me/905466467014