Aile içi şiddet vakalarında, mağdurların en büyük korkusu, uzaklaştırma kararına rağmen şiddet uygulayanın (failin) ansızın kapılarına dayanmasıdır. Kağıt üzerindeki bir mahkeme kararı, fiziksel bir kalkan sağlamayabilir. İşte bu noktada, teknolojinin hukukla birleştiği en etkili koruma yöntemi olan elektronik kelepçe kararı devreye girer. 6284 Sayılı Kanun ve Koruma Tedbirleri hiyerarşisinin en üst düzey güvenlik tedbiri olan bu sistem, şiddet uygulayanın mağdura yaklaştığı anda kolluk kuvvetlerini alarma geçiren 7/24 aktif bir takip mekanizmasıdır.
Ancak elektronik kelepçe, her şiddet vakasında veya her boşanma davasında otomatik olarak verilen bir karar değildir. Bu tedbir, yalnızca “yüksek risk grubu” olarak tanımlanan ve can güvenliği ciddi tehlike altında olan mağdurlar için uygulanır. Peki, bu teknik takip kararı hangi şartlarda verilir ve sistem pratikte nasıl işler?
Elektronik Kelepçe Sistemi Nasıl Çalışır?
Elektronik kelepçe uygulaması, ŞÖNİM (Şiddet Önleme ve İzleme Merkezi) koordinasyonunda, Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesindeki Elektronik İzleme Merkezi tarafından yönetilir. Sistem iki ana üniteden oluşur:
- Fail Ünitesi: Şiddet uygulayan kişinin ayak bileğine takılan, çıkarılması veya kırılması durumunda sinyal veren, GPS tabanlı kelepçe.
- Mağdur Ünitesi: Şiddet mağduruna verilen ve failin kendisine belirlenen mesafeden (örneğin 500 metre) daha fazla yaklaşması durumunda alarm veren taşınabilir GPS cihazı.
Sistem, failin mağdura yaklaştığını tespit ettiği anda hem mağduru uyarır hem de en yakın polis ekibini olay yerine yönlendirir. Bu sayede şiddet eylemi gerçekleşmeden önce müdahale şansı doğar.
Hukuki Dayanak ve Karar Mercii
Elektronik kelepçe uygulaması, keyfi bir idari işlem değil, hakimin takdir yetkisinde olan hukuki bir tedbirdir. Bu yetki, 6284 sayılı Kanun’un teknik takip imkanı sağlayan maddesine dayanır.
İlgili yasal düzenleme 6284 Sayılı Kanun Madde 12 hükmüdür:
“Bu Kanun hükümlerine göre verilen tedbir kararlarının uygulanmasında, hâkim kararı ile teknik araç ve yöntemler kullanılabilir. Ancak, bu suretle kişilerin ses ve görüntüleri dinlenemez, izlenemez ve kayda alınamaz.”
Bu madde uyarınca Aile Mahkemesi hakimi, dosyadaki risk durumunu değerlendirerek failin teknik araçlarla (kelepçe) takip edilmesine karar verebilir. Kararda, failin mağdura ne kadar yaklaşabileceği (tampon bölge ve yasak bölge sınırları) net olarak belirtilir.
Kimlere Takılır? (Yüksek Risk Analizi)
Her uzaklaştırma talebinde elektronik kelepçe kararı verilmez. Bu karar, özgürlüğü önemli ölçüde kısıtlayan bir tedbir olduğu için, hakimler bu yola yalnızca “hayati tehlike” söz konusu olduğunda başvurur.
Kelepçe takılmasına karar verilirken şu kriterler (Risk Analiz Formu) dikkate alınır:
- Ölüm Tehdidi: Failin silah kullanma geçmişi veya somut öldürme tehditlerinin olması.
- Mükerrer İhlal: Daha önce verilen normal uzaklaştırma kararlarının defalarca ihlal edilmiş olması.
- Şiddetin Şiddeti: Fiziksel şiddetin boyutunun yaralama veya sakat bırakma düzeyinde olması.
- Israrlı Takip: Failin mağduru adım adım izlediğinin tespit edilmesi.
Kolluk kuvvetleri, mağdurun başvurusunu alırken bir risk analizi yapar. Eğer “Çok Yüksek Risk” puanı çıkarsa, mahkemeden kelepçe talep edilir.
Başvuru ve Karar Süreci
Mağdurun doğrudan “ben kelepçe istiyorum” diyerek dilekçe vermesi mümkündür, ancak süreç genellikle polisin ve ŞÖNİM’in raporuyla ilerler.
Adım adım süreç şöyledir:
- Mağdur, karakola veya savcılığa giderek hayati tehlikesi olduğunu beyan eder.
- Kolluk birimleri “Aile İçi Şiddet Risk Değerlendirme Formu”nu doldurur.
- Yüksek risk tespiti halinde, dosya ivedilikle Aile Mahkemesi’ne sevk edilir.
- Hakim, elektronik kelepçe kararı verirse, karar Denetimli Serbestlik Müdürlüğü ve Emniyet birimlerine iletilir.
- Fail karakola çağrılarak veya yakalanarak kelepçe takılır, mağdura da GPS ünitesi teslim edilir.
İhlal Durumunda Ne Olur?
Elektronik kelepçe, caydırıcılığı en yüksek tedbirdir. Çünkü fail, “kimse görmez” diyerek ihlal yapamaz; her adımı izlenmektedir. Ancak sistemin güvenliği kadar, ihlal anında uygulanacak yaptırımlar da önemlidir.
Fail, belirlenen yasak bölgeye girerse veya kelepçeyi kırmaya/çıkarmaya çalışırsa sistem “İhlal Alarmı” verir. Bu durumda polis ekipleri derhal faili yakalar. Yakalanan fail hakkında tutanak tutulur ve mahkemenin takdiriyle, elektronik kelepçe ihlali halinde ne olur sorusunun cevabı olan “zorlama hapsi” süreci başlatılır. Bu, failin doğrudan cezaevine girmesiyle sonuçlanan ciddi bir yaptırımdır.
Soru–Cevap
Elektronik kelepçe ses kaydı yapar mı?
Hayır, yapmaz. 6284 Sayılı Kanun’un 12. maddesi açıkça “kişilerin ses ve görüntüleri dinlenemez, izlenemez” hükmünü içerir. Kelepçe sadece GPS üzerinden “konum” (lokasyon) bilgisi gönderir. Failin nerede olduğu bilinir ancak ne konuştuğu veya ne yaptığı izlenemez.
Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)
Hayır. Elektronik kelepçe uygulaması, devletin şiddetle mücadele kapsamında sunduğu ücretsiz bir güvenlik hizmetidir. Ne takılırken ne de kullanım süresince mağdurdan veya failden cihaz ücreti, kira bedeli vb. talep edilmez.
Genellikle ilk etapta 3 ay veya 6 ay süreyle verilir. Süre bitiminde risk analizi tekrar yapılır. Eğer mağdurun hayati tehlikesi devam ediyorsa, mahkeme kararıyla süre uzatılabilir. Risk ortadan kalktıysa (örneğin boşanma bitti, tehdit bitti) kelepçe çıkarılır.
Kelepçenin şarjı azaldığında İzleme Merkezi faili arayarak uyarır. Eğer fail kasten şarj etmez ve sinyal kesilirse, bu durum “karar ihlali” sayılır. Polis ekipleri failin en son sinyal verdiği veya ikamet ettiği adrese giderek işlem yapar.
Evet, çıkabilir. Ancak mağdurun da kendisine verilen GPS ünitesini yanında taşıması ve İzleme Merkezi’ne bilgi vermesi gerekir. Böylece sistem, koruma kalkanını mağdurun gittiği yeni şehirde de aktif tutar.
Sonuç
Teknolojik takip, şiddet mağdurları için hayati bir güvencedir. Kağıt üzerindeki bir yasağın ötesine geçerek, failin fiziksel olarak engellenmesini sağlar. Ancak elektronik kelepçe kararı, sadece yüksek riskli durumlarda uygulanan istisnai bir tedbirdir. Bu kararın alınabilmesi için riskin doğru anlatılması ve sürecin hukuki zeminde takip edilmesi şarttır. Şiddetle mücadelenin bu en ileri aşaması, Elektronik Kelepçe ve İhlali sistematiği içinde, mağdurun can güvenliğini sağlayan en güçlü halkadır.
İletişim
Yüksek riskli şiddet vakalarında elektronik kelepçe talebi, risk analizi başvurusu ve kelepçe kararının uygulanması süreçlerinde deneyimli ekibimizle yanınızdayız. Avukat Tülin Babaoğlan Yılmaz’dan profesyonel hukuki danışmanlık ve dava takibi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Adres: Maidan İş ve Yaşam Merkezi C-112, Eskişehir Yolu Bilkent Kavşağı No: 4, Çankaya / Ankara, 06800
Telefon: 0546 646 70 14
WhatsApp: https://wa.me/905466467014