Boşanma aşamasında veya sonrasında ebeveynler arasında en sık yaşanan gerilimlerden biri, çocuğun ülke dışına seyahatleridir. Bir taraf için bu durum masum bir tatil veya eğitim fırsatı iken, diğer taraf için çocuğun bir daha geri dönmemek üzere kaçırılması (uluslararası çocuk kaçırma) riski taşıyabilir. Müşterek çocuğun yurt dışına çıkarılması, velayet hakkının kapsamı, diğer ebeveynin rızası ve mahkemece verilen tedbir kararları ekseninde şekillenen hassas bir süreçtir.
Türk hukukunda genel kural, velayet hakkına sahip olan tarafın çocuğun yerleşim yerini belirleme yetkisine sahip olmasıdır. Ancak bu yetki sınırsız değildir. Özellikle velayet davaları devam ederken veya diğer ebeveynle kurulan kişisel ilişki hakkı zedelendiğinde, mahkemeler çocuğun üstün yararını korumak için yurt dışı çıkış yasağı gibi koruyucu tedbirlere hükmedebilir.
Velayet Hakkı Sahibinin Çocuğu Yurt Dışına Çıkarması
Velayet hakkı tek başına bir ebeveyne verilmişse (kesinleşmiş boşanma kararı sonrası), o ebeveynin prensip olarak çocuğu yurt dışına çıkarma hakkı bulunur. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, velayet sahibi ebeveyn, çocuğun eğitim, sağlık veya tatil gibi nedenlerle seyahat etmesine karar verebilir.
Ancak bu özgürlük, diğer ebeveynin çocukla görüşme hakkını (kişisel ilişki) tamamen ortadan kaldıracak şekilde kullanılamaz. Eğer velayet sahibi anne veya baba, çocuğu yurt dışına kalıcı olarak götürerek diğer ebeveynle bağını koparmayı amaçlıyorsa, bu durum “velayet hakkının kötüye kullanımı” olarak değerlendirilebilir. Böyle bir risk sezildiğinde, velayeti olmayan taraf mahkemeye başvurarak velayetin değiştirilmesini veya çıkış yasağı konulmasını talep edebilir.
Muvafakatname Şartı ve Noter İşlemleri
Evlilik birliği devam ederken veya ortak velayet söz konusu olduğunda, müşterek çocuğun yurt dışına çıkarılması için her iki ebeveynin de rızası şarttır. Bu rıza, noter huzurunda düzenlenen ve “muvafakatname” adı verilen resmi belge ile ispatlanır.
Havalimanı veya gümrük kapılarında, çocuğu yanında götüren ebeveynin, diğer ebeveynin imzaladığı güncel muvafakatnameyi ibraz etmesi istenir. Eğer ebeveynlerden biri rıza göstermiyorsa, diğer ebeveynin keyfi olarak çocuğu yurt dışına çıkarması mümkün değildir. Bu durumda mahkemeden “yurt dışına çıkış izni” niteliğinde bir karar alınması gerekir ki bu da ancak çocuğun yararına olan zorunlu hallerde (tedavi, eğitim vb.) verilir.
Yurt Dışı Çıkış Yasağı Tedbiri Nasıl Alınır?
Eğer ebeveynlerden biri, diğerinin çocuğu yurt dışına kaçıracağından ve bir daha getirmeyeceğinden şüpheleniyorsa, derhal Aile Mahkemesine başvurarak “İhtiyati Tedbir Yoluyla Yurt Dışı Çıkış Yasağı” talep etmelidir.
Bu tedbirin alınabilmesi için soyut bir “kaçırma korkusu” yetmez; mahkemeye somut emareler sunulmalıdır. Örneğin:
- Ebeveynin yurt dışındaki mal varlıklarını artırması,
- Türkiye’deki işini ve evini tasfiye etmesi,
- Çocuk için tek yönlü bilet alınması,
- Gizlice pasaport veya vize başvurusu yapılması.
Bu tür hazırlıklar belgelendiğinde, mahkeme uluslararası çocuk kaçırma iade davası gibi zorlu süreçlerin yaşanmasını engellemek adına, önleyici bir tedbir olarak çocuğun pasaportuna tahdit (çıkış yasağı) koyabilir.
Hakimin Takdir Yetkisi ve Yasal Dayanak
Mahkemeler, çocukla ilgili tedbir kararlarını verirken geniş bir takdir yetkisine sahiptir. Bu yetkinin temel amacı, çocuğun fiziksel ve psikolojik gelişimini güvence altına almaktır. Türk Medeni Kanunu, boşanma sürecinde ve sonrasında hakime, ebeveynlerin haklarını sınırlama veya düzenleme yetkisi verir.
Konuyla ilgili temel dayanak olan Türk Medeni Kanunu Madde 182 hükmü şöyledir:
“Madde 182- Mahkeme boşanma veya ayrılığa karar verirken, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten ve çocuk vesayet altında ise vasinin ve vesayet makamının düşüncesini aldıktan sonra, ana ve babanın haklarını ve çocuk ile olan kişisel ilişkilerini düzenler.”
Kanun metninde geçen “ana ve babanın haklarını düzenler” ifadesi, hakime yurt dışı çıkış yasağı koyma veya var olan yasağı kaldırma konusunda yetki tanır. Hakim, ebeveynin seyahat özgürlüğü ile çocuğun güvenliği arasındaki dengeyi bu maddeye dayanarak kurar. Eğer seyahat, çocuk ile diğer ebeveyn arasındaki kişisel ilişkiyi imkansız hale getirecekse, hakim bu hakkı kısıtlayabilir.
Yurt Dışı Çıkış Yasağının Kaldırılması
Mahkemece konulan yurt dışı çıkış yasağı süresiz değildir. Yasak kararının sebebi ortadan kalktığında veya yeterli güvence verildiğinde yasak kaldırılabilir.
Örneğin, çocuğuyla tatile gitmek isteyen ancak üzerinde yasak bulunan ebeveyn, mahkemeye şu güvenceleri sunarak yasağın geçici veya kalıcı olarak kaldırılmasını talep edebilir:
- Dönüş biletlerinin ibrazı,
- Teminat yatırılması (yüklü miktarda nakit veya taşınmaz ipoteği),
- Yurt dışı seyahatinin zorunlu olduğunun (okul kaydı, doktor randevusu) belgelenmesi.
Mahkeme, çocuğun kaçırılma riskinin olmadığına kanaat getirirse, belirli bir tarih aralığı için (örn: 15 Temmuz – 15 Ağustos arası) yasağı geçici olarak kaldırabilir.
Soru-Cevap
Boşandığım eşim çocuğumu benden habersiz yurt dışına götürebilir mi?
Eğer velayet eşinizde ise ve mahkemece konulmuş bir yurt dışı çıkış yasağı yoksa, yasal olarak çocuğu yurt dışına çıkarabilir. Ancak bu durum, sizin kişisel ilişki günlerinize (görüşme hakkınıza) engel olmamalıdır. Eğer görüşme hakkınız engelleniyorsa, icra kanalıyla çocuk teslimi veya velayetin değiştirilmesi davası açabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)
Velayet tek taraftaysa, velayet sahibi ebeveyn tek başına çocuğa pasaport çıkartabilir. Ancak evlilik devam ediyorsa, her iki ebeveynin de başvuruda bulunması veya muvafakat vermesi gerekir.
Evet, mahkemece verilen yurt dışı çıkış yasağı kararları UYAP üzerinden Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’ne işlenir. Ebeveynler, e-Devlet üzerinden veya emniyet birimlerinden çocuğun pasaportunda tahdit olup olmadığını sorgulayabilir.
Ebeveynlerden birinin yabancı uyruklu olması, kaçırma riskini artıran (High Risk) bir faktör olarak kabul edilir. Bu durumda mahkemeler, tedbir taleplerine daha olumlu yaklaşır ve genellikle dava sonuçlanana kadar çocuğun pasaportunun mahkeme kasasında saklanmasına veya çıkış yasağına hükmeder.
Sonuç
Müşterek çocuğun yurt dışına çıkarılması, hem seyahat özgürlüğünü hem de velayet hakkını ilgilendiren çok yönlü bir konudur. İzin süreçlerinde noter onaylı muvafakatnamelerin eksiksiz olması, kaçırılma şüphesi durumunda ise hızlıca ihtiyati tedbir kararı alınması gerekir. Bu süreçte yapılacak hatalar, uluslararası velayet kaçırma ve iadesi gibi çok daha karmaşık ve üzücü hukuki sorunlara yol açabilir. Çocuğun yararını gözeterek, riskleri önceden analiz etmek en doğru stratejidir.
İletişim
Çocuğunuzun yurt dışına çıkış izinleri, pasaport işlemleri veya kaçırılma riskine karşı tedbir kararı alma süreçlerinde deneyimli ekibimizle yanınızdayız. Avukat Tülin Babaoğlan Yılmaz’dan profesyonel hukuki danışmanlık ve dava takibi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Adres: Maidan İş ve Yaşam Merkezi C-112, Eskişehir Yolu Bilkent Kavşağı No: 4, Çankaya / Ankara, 06800
Telefon: 0546 646 70 14
WhatsApp: https://wa.me/905466467014