Anlaşmalı boşanma, tarafların evlilik birliğini sonlandırmak için her konuda uzlaştığı ve bu uzlaşmayı bir protokole döktüğü hukuki bir süreçtir. Pek çok ebeveyn, velayet ve kişisel ilişki gibi konularda kendi aralarında yaptıkları anlaşmanın, mahkeme tarafından doğrudan onaylanacağını varsayar. Ancak, müşterek çocukların söz konusu olduğu davalarda, hâkimin rolü tarafların anlaşmasını tasdik etmekten çok daha fazlasıdır. Hâkim, çocuğun haklarını korumakla yükümlüdür ve protokolde çocukla görüşme düzeni menfaate aykırıysa bu duruma müdahale edecektir.
Taraflar, velayeti almayan ebeveyn için çok geniş veya çok kısıtlı bir görüşme takvimi belirlemiş olabilir. Ancak bu takvim, çocuğun yaşını, eğitim durumunu veya psikolojik ihtiyaçlarını göz ardı ediyorsa, hâkimin onayı alınamaz. Anlaşmalı boşanma davaları sürecinde nihai amaç, boşanmanın çocuk üzerindeki olumsuz etkilerini en aza indirmektir ve hâkim bu amacı güvence altına almakla sorumludur.
Çocuğun Üstün Yararı: Hâkimin Denetim Sınırı
Boşanma davalarında, özellikle de çocukları ilgilendiren konularda, temel ölçüt “çocuğun üstün yararı” ilkesidir. Bu ilke, çocuğun fiziksel, zihinsel ve ahlaki gelişiminin korunmasını her türlü anlaşmanın üzerinde tutar. Hakimin çocuğun üstün yararı kriterini değerlendirmesi, anlaşmalı boşanma protokolünün en kritik denetim noktasıdır.
Taraflar, kendi yaşam tarzlarına veya isteklerine uygun bir görüşme takvimi belirleyebilir. Ancak bu takvim, çocuğun düzenini bozuyorsa (örn: okul saatlerine denk gelmesi, çok küçük çocuğun yatılı kalması), çocuğun üstün yararına hizmet etmiyor demektir.
Yasal Dayanak ve Hâkimin Müdahale Yetkisi
Hâkimin, tarafların “kişisel ilişki” konusundaki anlaşmasına müdahale etme yetkisi, doğrudan kanundan kaynaklanmaktadır. Bu yetki, Türk Medeni Kanunu Madde 182 ile açıkça tanımlanmıştır.
Madde 182- …
Velâyetin kullanılması kendisine verilmeyen eşin çocuk ile kişisel ilişkisinin düzenlenmesinde, çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararları esas tutulur.
Bu hüküm, hâkime takdir yetkisi değil, bir zorunluluk yükler. Hâkim, kişisel ilişki düzenlemesinin çocuğun “sağlık, eğitim ve ahlâk” gelişimine zarar verip vermediğini denetlemek zorundadır. Eğer protokolde çocukla görüşme düzeni menfaate aykırıysa, hâkim bu anlaşmayı çocuğun yararına olacak şekilde değiştirebilir veya taraflardan değiştirmesini isteyebilir.
Menfaate Aykırı Kişisel İlişki Düzenlemelerine Örnekler
Hâkimin müdahalesine yol açabilecek, çocuğun menfaatine aykırı sayılabilecek bazı yaygın senaryolar şunlardır:
- Çocuğun Yaşına Uygun Olmayan Düzenlemeler: Henüz anne sütü alan veya çok küçük yaşta olan (0-3 yaş) bir çocuğun, velayeti almayan ebeveynle uzun süreli veya yatılı kişisel ilişki kurması, çocuğun temel bakım düzenini bozabilir.
- Eğitim Hayatını Aksatan Takvimler: Çocuğun okul günlerine veya sınav dönemlerine denk gelen, eğitimini aksatacak sıklıktaki görüşme talepleri menfaate aykırı bulunur.
- Aşırı Kısıtlayıcı veya Aşırı Geniş Süreler: Velayeti almayan ebeveynin çocukla bağ kurmasını engelleyecek kadar kısa (örn: ayda sadece birkaç saat) veya çocuğun velayet sahibi ebeveynle olan bağını zedeleyecek kadar uzun (örn: velayetin fiilen değiştirilmesi anlamına gelecek) süreler kabul görmeyebilir.
- Ebeveynin Durumundan Kaynaklanan Riskler: Velayeti almayan ebeveynin sağlık sorunları, bağımlılıkları veya çocuğa zarar verebilecek bir yaşam çevresi olması durumunda, protokolde belirlenen denetimsiz görüşme düzeni reddedilebilir.
Hâkim Aykırılık Tespit Ederse Süreç Nasıl İşler?
Hâkim, anlaşmalı boşanma duruşmasında protokolü incelerken veya tarafları dinlerken kişisel ilişki düzenlemesinin çocuğun yararına olmadığını tespit ederse, süreç şu şekillerde ilerleyebilir:
- Hâkim Düzeltme İster: Hâkim, taraflara “Bu görüşme takvimi çocuğun okul düzenini aksatır, bunu düzeltin” şeklinde bir uyarıda bulunur. Taraflara, protokolün ilgili maddesini çocuğun menfaatine uygun şekilde (örn: hafta sonları veya tatillerde olacak şekilde) revize etmeleri için süre verebilir.
- Taraflar Anlaşırsa: Taraflar, hâkimin belirttiği yönde anlaşarak protokolü düzeltir ve mahkemeye sunarsa, anlaşmalı boşanma kararı verilir.
- Taraflar Anlaşamazsa (Davanın Reddi): Eğer taraflar, hâkimin istediği değişikliği yapma konusunda yeniden uzlaşamazlarsa, aralarındaki “anlaşma” bozulmuş sayılır. Bu durumda hâkim, anlaşmalı boşanma talebini reddeder.
- Davanın Çekişmeliye Dönüşmesi: Anlaşmalı boşanma davası reddedildiğinde, taraflardan birinin talebi üzerine dava “çekişmeli boşanma davası” olarak görülmeye devam edebilir. Bu durumda, anlaşmalı boşanmada kişisel ilişki tesisi konusundaki karar, tarafların anlaşmasına değil, hâkimin yapacağı inceleme ve takdire bırakılır.
Bu nedenle, protokol hazırlanırken her zaman anlaşmalı boşanmada çocukların durumu bir bütün olarak ve çocuğun gözünden değerlendirilmeli, gerçekçi ve uygulanabilir bir takvim oluşturulmalıdır.
Soru–Cevap
Protokolde kişisel ilişki düzenlemesi çocuğun yararına değilse hâkim ne yapar?
Hâkim, protokoldeki bu düzenlemeyi onaylamaz. Taraflara, çocuğun yaşına, eğitimine ve sağlık durumuna uygun yeni bir düzenleme yapmaları için uyarıda bulunur ve süre verir. Eğer taraflar çocuğun menfaatine uygun yeni bir düzenlemede anlaşamazlarsa, hâkim anlaşmalı boşanma davasını reddedebilir.
Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)
Bu çok istisnai bir durumdur. Velayeti almayan ebeveynin çocukla görüşmesi, çocuğun menfaatine ciddi şekilde aykırıysa (örn: şiddet, istismar riski) hâkim görüşmeyi kaldırabilir veya sadece bir uzman (pedagog) eşliğinde yapılmasına karar verebilir. Anlaşmalı boşanmada genellikle bu yola gidilmez; aykırılık varsa dava çekişmeliye döner.
Evet, ciddi bir sorundur. Bu tür genel ifadeler, gelecekte taraflar arasında sürekli anlaşmazlık çıkmasına neden olur. Hâkim, bu belirsizliğin çocuğun yararına olmadığını belirterek, “hangi hafta sonu, saat kaçta başlayıp kaçta biteceği, tatillerin nasıl paylaşılacağı” gibi detayların netleştirilmesini ister.
Eğer çocuk idrak yaşındaysa (örn: 10-12 yaş), çocuğun görüşü hâkim tarafından dikkate alınır. Ancak çocuğun beyanı, diğer ebeveynin yönlendirmesi (telkin) sonucu oluşmuşsa, hâkim bu durumu çocuğun üstün yararına aykırı bularak, çocuğun ebeveynle bağ kurmasını sağlayacak bir düzenlemeye (gerekirse uzman eşliğinde) karar verebilir.
Sonuç
Sonuç olarak, anlaşmalı boşanma protokolündeki çocukla kişisel ilişki düzenlemesi, ebeveynlerin serbestçe karar vereceği bir konu değil, hâkimin sıkı denetimine tabi bir konudur. Protokolde çocukla görüşme düzeni menfaate aykırıysa, hâkim bu duruma mutlaka müdahale edecektir. Bu müdahalenin amacı ebeveynleri cezalandırmak değil, boşanma sürecinin en masum tarafı olan çocuğun fiziksel ve ruhsal bütünlüğünü korumaktır. Bu nedenle, protokol hazırlanırken çocuğun üstün yararı ilkesi daima birinci öncelik olmalıdır.
İletişim
Anlaşmalı boşanma protokolünde çocukla görüşme düzeninin yasalara ve çocuğunuzun menfaatine uygun olarak hazırlanması konusunda, deneyimli ekibimizle yanınızdayız. Avukat Tülin Babaoğlan Yılmaz’dan profesyonel hukuki danışmanlık ve dava takibi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Adres: Maidan İş ve Yaşam Merkezi C-112, Eskişehir Yolu Bilkent Kavşağı No: 4, Çankaya / Ankara, 06800
Telefon: 0546 646 70 14
WhatsApp: https://wa.me/905466467014