Türk Medeni Kanunu’nun 163. maddesi, eşlerden birinin “küçük düşürücü bir suç işlemesi” veya “haysiyetsiz bir hayat sürmesi” durumunda, diğer eşe boşanma davası açma hakkı tanır. Ancak bu davaların başarısı, iddiaların mahkeme önünde kanıtlanmasına bağlıdır. Suç işleme ve haysiyetsiz hayatın ispat yükü, hukuki delillerin toplanmasını ve doğru sunulmasını gerektiren teknik bir süreçtir. İspat yükümlülüğü, iddia sahibi olan davacı eşin üzerindedir. Bu davalar, çekişmeli boşanma davaları ve sebepleri arasında, delil toplamanın en kritik olduğu davalardandır.
İspat Yükü ve Yasal Dayanak (TMK 163)
Bu davaların yasal çerçevesi ve temel prensipleri, TMK 163 tarafından çizilmiştir. İspat yükümlülüğü de bu çerçevenin doğal bir parçasıdır.
Bu durumu düzenleyen Türk Medeni Kanunu Madde 163, boşanma sebebini net bir şekilde tanımlar:
Eşlerden biri küçük düşürücü bir suç işler veya haysiyetsiz bir hayat sürer ve bu sebeplerden ötürü onunla birlikte yaşaması diğer eşten beklenemezse, bu eş her zaman boşanma davası açabilir.
Kanunun bu lafzı, bu eylemleri özel boşanma sebebi olarak tanımlar. İspat yükü, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun genel kuralı uyarınca, “iddia eden” tarafa, yani davacıya aittir. Bu, özel boşanma sebepleri ve ağır kusur halleri kategorisindeki tüm davalar için geçerlidir.
Küçük Düşürücü Suç İşlemenin İspatı
Suç işleme ve haysiyetsiz hayatın ispat yükü konusunda, suç işleme eyleminin kanıtlanması daha somut delillere dayanır.
Kesinleşmiş Ceza Mahkemesi Kararı
Bir suçun işlendiğini kanıtlamanın en güçlü, en kesin ve en tartışmasız yolu, eş hakkında verilmiş kesinleşmiş bir ceza mahkemesi kararıdır (mahkumiyet hükmü). Davacı eş, bu kararı boşanma davası dosyasına sunduğunda, boşanma hakimi ceza mahkemesi kararının içeriği ile (suçun işlenip işlenmediği konusunda) bağlıdır. Boşanma hakimi, “bu suç işlenmemiştir” diyemez.
Ceza Davası Devam Ederken (Bekletici Mesele)
Eğer eş hakkında açılmış ceza davası henüz sonuçlanmamışsa (örneğin hırsızlık davası devam ediyorsa), boşanma hakimi bu davayı “bekletici mesele” yapabilir. Yani, boşanma davasında karar vermek için ceza davasının sonucunu bekler. Bu, özellikle boşanma davasının ana dayanağı bu suç ise sıklıkla başvurulan bir yoldur.
Boşanma Davası İçinde İspat
Eş hakkında bir ceza davası açılmamış olsa bile, “küçük düşürücü suç” eylemi boşanma davası içinde de ispatlanabilir. Örneğin, eşin hırsızlık yaptığını gösteren kamera kayıtları veya bu eylemi itiraf ettiği mesajlaşmalar, boşanma davasında delil olarak kullanılabilir. Bu, doğrudan suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme nedeniyle boşanma davasının temelini oluşturur.
Haysiyetsiz Hayat Sürmenin İspatı
Haysiyetsiz hayat sürme, “suç” gibi tek bir eylemden ziyade bir “yaşam tarzı” ve “süreklilik” arz eden bir durum olduğu için ispatı daha zordur. Burada da ispat yükü davacıdadır.
Tanık Beyanları (En Önemli Delil)
Haysiyetsiz yaşam tarzını (sürekli kumar, alkol bağımlılığı, evlilik dışı ilişkiler) ispatlamanın en yaygın yolu tanık beyanlarıdır. Davalının bu yaşam tarzına şahit olan komşular, arkadaşlar veya aile bireylerinin beyanları, mahkemenin kanaat oluşturması için kritik önem taşır. Bu tür eylemler genellikle özel alanda veya gizli yaşandığından, somut delil (fotoğraf, video) bulmak zor olabilir. Bu nedenle, Yargıtay kararlarında tanık beyanlarına özel bir önem atfedilir. Tanığın “sürekli kumar oynadığını duydum” demesi (duyum) değil, “falan gün kumar borcu yüzünden evlerine icra geldiğini gördüm” gibi somut gözlemlerini aktarması, delilin gücünü artırır.
Diğer Deliller
- Kolluk Kuvveti Tutanakları: Sürekli kumar oynanan bir yere yapılan polis baskını tutanakları, evde aşırı gürültü/parti nedeniyle tutulan zabıtlar veya uyuşturucu kullanımı nedeniyle eve gelen polis kayıtları.
- Banka Kayıtları: Sürekli ve yüksek meblağlı kumar harcamalarını veya alkole yapılan aşırı harcamaları gösteren banka/kredi kartı dökümleri.
- Otel Kayıtları: Başka kişilerle otelde kalındığını gösteren kayıtlar. Ancak bu delilin “hukuka uygun” yoldan elde edilmesi (örn: diğer davadan gelen bir kanıt) şarttır; eşin gizlice otel kaydı temin etmesi hukuka aykırı olabilir.
- Sosyal Medya Paylaşımları: Kişinin bu yaşam tarzını sergilediği (örn: sürekli alkol tüketimi, uyuşturucu kullanımı) sosyal medya gönderileri.
Sürekliliğin İspatı Zorunludur
Haysiyetsiz hayat sürmenin ispatında en önemli unsur “süreklilik”tir. Eşin bir kez sarhoş olması veya bir kez kumar oynaması, TMK 163 anlamında “haysiyetsiz hayat sürme” olarak kabul edilmez. Davacı, bu eylemlerin bir yaşam biçimi haline geldiğini ve sürekli tekrarlandığını kanıtlamak zorundadır. Örneğin, eşin bir sosyal davette bir kez sarhoş olması bu davayı açmak için yeterli değilken, sürekli alkol bağımlılığı (alkolizm) seviyesinde içmesi, eve gelmemesi veya bu yüzden ailesini ihmal etmesi “süreklilik” ve “yaşam tarzı” olarak kabul edilir. Mahkeme bu ayrımı titizlikle değerlendirir.
Soru–Cevap
Suç işleme ve haysiyetsiz hayatın ispat yükü için hangi deliller geçersizdir?
Hukuka aykırı elde edilen deliller (gizli ses kaydı, gizli kamera görüntüleri, casus yazılımla elde edilen mesajlar) mahkemede kullanılamaz. Eğer bu delillerle iddialarınızı kanıtlamaya çalışırsanız, hem deliliniz geçersiz sayılır hem de siz suç işlemiş olursunuz.
Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)
Evet, doğrudan etkiler. Eğer eşiniz ceza davasında “suçu işlemediği sabit olduğu” için beraat ederse, boşanma hakimi bu karara uymak zorundadır ve suç işleme nedenine dayalı boşanma davanız reddedilir.
Süreklilik arz eden kumar harcamalarını gösteren banka kayıtları, kumar oynarken görüldüğüne dair tanık beyanları veya yasal takip (icra) dosyaları (kumar borçları nedeniyle) delil olarak kullanılabilir.
Evet, tanık beyanları tek başına yeterli olabilir. Ancak bu beyanların “somut” olaylara dayanması, “duyumlara” dayanmaması ve mahkeme heyetini (hakimi) olayın sürekliliği konusunda ikna etmesi gerekir.
Sonuç
Suç işleme ve haysiyetsiz hayatın ispat yükü, TMK 163’e dayalı davaların temel taşıdır. Kesinleşmiş ceza kararları “suç işleme” iddiası için en güçlü delil iken, “haysiyetsiz hayat sürme” iddiası genellikle sürekliliği gösteren tanık beyanları ve diğer yan delillerle kanıtlanır. Hukuka aykırı delillerden kaçınarak, iddiaları yasal zeminde kanıtlamak, davanın kabulü için zorunludur.
İletişim
Eşinizin suç işlemesi veya haysiyetsiz hayat sürmesi nedeniyle boşanma davası açma ve bu iddiaları ispatlama sürecinizde hukuki destek için deneyimli ekibimizle yanınızdayız. Avukat Tülin Babaoğlan Yılmaz’dan profesyonel hukuki danışmanlık ve dava takibi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Adres: Maidan İş ve Yaşam Merkezi C-112, Eskişehir Yolu Bilkent Kavşağı No: 4, Çankaya / Ankara, 06800
Telefon: 0546 646 70 14
WhatsApp: https://wa.me/905466467014