Evlilik birliği, eşlerin “ortak bir yaşam” sürdürme iradesine dayanır. Eşlerden birinin bu ortak yaşamı haklı bir sebep olmaksızın sonlandırması, yani evi terk etmesi, kanunlarımızca özel bir boşanma sebebi olarak düzenlenmiştir. Terk nedeniyle boşanma davaları, diğer özel sebeplere göre çok daha katı usul ve sürelere tabidir. Bu davalar, eşin ortak konuta dönmemekteki ısrarını kanıtlamayı gerektiren, teknik bir süreçtir. Bu özel durum, çekişmeli boşanma davaları ve sebepleri arasında en net sürelere bağlanan kategoridir.
Terk Nedeniyle Boşanmanın Yasal Dayanağı (TMK 164)
Terk nedeniyle boşanma davaları açma hakkı ve şartları, Türk Medeni Kanunu’nun 164. maddesinde açıkça tanımlanmıştır.
Bu durumu düzenleyen Türk Medeni Kanunu Madde 164, davanın açılabilmesi için gereken adımları net bir şekilde belirtir:
Eşlerden biri, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla diğerini terk ettiği veya haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmediği takdirde ayrılık, en az altı ay sürmüş ve bu durum devam etmekte ve istem üzerine hâkim veya noter tarafından yapılan ihtar sonuçsuz kalmış ise; terk edilen eş, boşanma davası açabilir. Diğerini ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır.
Kanunun bu lafzı, davanın temelini “ihtar” şartına bağlamıştır. Bu ihtar çekilmeden, terk süresi ne kadar uzun olursa olsun, TMK 164’e dayalı dava açılamaz. Bu durum, özel boşanma sebepleri ve ağır kusur halleri arasında usulü en net belirlenmiş olanıdır.
Terk Nedeniyle Boşanma Davasının Şartları
Bu özel sebebe dayanarak boşanma kararı alınabilmesi için dört kilit şartın aynı anda gerçekleşmiş olması zorunludur.
Eşin Evi Terk Etmesi
İlk şart, eşlerden birinin evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerden kaçmak amacıyla ortak konutu terk etmesidir. Eğer eş, haklı bir sebeple (örn: eşinden şiddet gördüğü için, iş gezisi için, hasta ailesine bakmak için) evi terk etmişse, bu durum TMK 164 kapsamında “terk” sayılmaz.
Diğer eşi evden kovan veya eve dönmesini engelleyen eş de (örn: kilidi değiştiren) hukuken “terk etmiş” sayılır ve terk edilen taraf diğer eş olur.
Terk Süresinin En Az 6 Ay Olması
Evi terk etme eyleminin üzerinden en az 6 ay geçmiş olması gerekir. Ancak bu 6 aylık süre tek başına yeterli değildir ve “ihtar” ile birlikte hesaplanır. Terk süresi 4 ayı doldurduğunda “ihtar” çekilebilir ve ihtarın ardından 2 ay daha beklenir. Toplamda en az 6 aylık bir ayrılık süresi aranır.
Terk Eden Eşe İhtar Çekilmesi
Bu, davanın en kritik ve teknik şartıdır. Terk eden eşe “eve dön” çağrısı yapan resmi bir ihtarname gönderilmelidir. Bu ihtar, terk süresinin dördüncü ayı bittikten sonra (örn: 5. ayda) çekilmelidir. Daha erken çekilen ihtar geçersizdir.
İhtar, noter veya Aile Mahkemesi hakimi aracılığıyla çekilebilir. İhtarda, terk eden eşe 2 ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiği, dönmezse boşanma davası açılacağı açıkça belirtilmelidir. İhtarda ayrıca, terk eden eşin yol masraflarının ödeneceği (veya ödendiği) de belirtilmelidir.
Terk Eyleminin Devam Etmesi
İhtarname eşe tebliğ edildikten sonra verilen 2 aylık süre içinde eş eve dönmezse, boşanma davası açma hakkı doğar. Eğer eş ihtara uyarak eve dönerse, dava hakkı düşer. Ancak eve dönen eşin bu dönüşü “samimi” olmalıdır. Sırf davayı engellemek için dönüp kısa süre sonra tekrar evi terk ederse, yeni bir ihtar sürecine gerek kalmayabilir.
Haklı Sebeple Terk Durumu
Her evi terk etme eylemi, terk edene kusur yüklemez. Eğer eşin evi terk etmek için haklı bir sebebi varsa, terk edilen taraf dava açamaz.
Yargıtay kararlarına göre;
- Eşinden fiziksel veya psikolojik şiddet görmek,
- Eşin sadakatsiz davranışlarda bulunması (aldatma),
- Eşin, diğer eşin ailesine kötü davranması,
- Eşin, diğer eşi ailesinin yanına gitmeye zorlaması
gibi durumlar “haklı terk” sebebidir. Bu durumlarda, evi terk eden değil, evi terk etmeye zorlayan eş (örn: şiddet uygulayan) kusurlu kabul edilir. Örneğin, hayata kast ve kötü muamele nedeniyle boşanma yaşayan bir eşin evi terk etmesi son derece haklı bir nedendir.
İspat Yükü ve Af Durumu
Terk nedeniyle boşanma davaları açıldığında, ispat yükü davacıdadır. Davacı, eşinin evi terk ettiğini, bu terkin haksız olduğunu, sürelere uyarak ihtar çektiğini ve eşin ihtara rağmen dönmediğini ispatlamalıdır.
İhtarname tebliğ şerhleri, tanık beyanları ve terk süresini kanıtlayan diğer belgeler delil olarak kullanılır.
Diğer özel boşanma sebeplerinde olduğu gibi, “af” bu davada da dava hakkını düşürür. Terk eden eşi eve geri kabul etmek veya terkini hoş görmek, TMK 164’e dayalı dava hakkını ortadan kaldırır.
Soru–Cevap
Eşim 1 yıldır evi terk etti, ihtar çekmeden dava açabilir miyim?
Hayır. “Terk nedeniyle” (TMK 164) dava açmak için ihtar çekmek zorunlu bir usul şartıdır. Eşiniz 10 yıl ayrı kalsa bile ihtar çekmeden bu özel sebebe dayanamazsınız. Ancak, bu durum “fiili ayrılık” (TMK 166) için genel bir boşanma sebebi olabilir.
Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)
Siz değil, sizi evden kovan eşiniz hukuken “terk etmiş” sayılır. Bu durumda siz “terk edilen” eş olarak, şartları sağladığınızda (ihtar çekerek) terk nedeniyle boşanma davası açabilirsiniz.
Hayır. İhtarın amacı eşe son bir şans vermektir. Eşiniz 2 aylık süre içinde eve dönerse, ihtarın amacı gerçekleşmiş sayılır ve terk nedeniyle dava açma hakkınız düşer.
Evet. Terk, kusurlu bir davranıştır. Terk edilen ve kusursuz veya daha az kusurlu olan eş, boşanma nedeniyle maddi ve manevi tazminat talep edebilir. Ayrıca şartları oluşmuşsa yoksulluk nafakası da alabilir.
Sonuç
Terk nedeniyle boşanma davaları, kanunun en katı şekil şartlarına bağladığı davalardır. 6 aylık süre, 4. aydan sonra çekilecek ihtar ve ihtar için verilen 2 aylık süre gibi teknik detaylara uyulmaması, davanın esasına girilmeden usulden reddedilmesine neden olur. Bu nedenle, TMK 164’e dayalı bir dava açmadan önce sürecin bir avukatla titizlikle planlanması şarttır.
İletişim
Eşinizin evi terk etmesi nedeniyle boşanma davası açma süreciniz, ihtarname hazırlanması ve diğer hukuki adımlar için deneyimli ekibimizle yanınızdayız. Avukat Tülin Babaoğlan Yılmaz’dan profesyonel hukuki danışmanlık ve dava takibi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Adres: Maidan İş ve Yaşam Merkezi C-112, Eskişehir Yolu Bilkent Kavşağı No: 4, Çankaya / Ankara, 06800
Telefon: 0546 646 70 14
WhatsApp: https://wa.me/905466467014