Çekişmeli boşanma davaları, tarafların evlilik birliğinin sarsılmasına yönelik karşılıklı iddialarını kanıtlamaları üzerine kuruludur. Özellikle ev içinde yaşanan, somut belgeye (mesaj kaydı, fotoğraf vb.) dökülmesi zor olan psikolojik şiddet, hakaret veya ilgisizlik gibi soyut olguların ispatında “tanık beyanları” hayati bir rol oynar. Bu nedenle, çekişmeli boşanmada tanık nasıl dinlenir ve beyanların önemi konusu, davanın seyrini belirleyen en kritik unsurlardan biridir. Tanıklık, çekişmeli boşanma davaları ve sebepleri içinde, maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için en sık başvurulan delil yöntemidir.
Bir tanığın ne söylediği, bunu nasıl ifade ettiği ve beyanının hukuki değeri, mahkemenin kusur değerlendirmesini doğrudan etkileyebilir.
Tanık Beyanının Boşanma Davasındaki Yeri ve Önemi
Boşanma davalarında tanık, taraflar arasında yaşanan ve davanın temelini oluşturan olaylara (kavga, hakaret, aldatma şüphesi, şiddet vb.) bizzat şahit olmuş (görmüş veya duymuş) kişidir. Tanığın önemi, özellikle dijital veya yazılı bir delilin bulunmadığı durumlarda ortaya çıkar.
Mahkeme, tanık beyanlarını şu amaçlarla dikkate alır:
- Kusur Tespiti: Hangi eşin evlilik birliğinin sarsılmasında daha fazla kusurlu olduğunu belirlemek.
- İddiaların Doğrulanması: Tarafların dilekçelerinde sunduğu iddiaların (örn: “Eşim bana sürekli hakaret ediyordu”) gerçek olup olmadığını teyit etmek.
- Mali Durum: Tarafların yaşam standardı ve gelir durumu hakkında (nafaka tespiti için) bilgi edinmek.
- Velayet: Ebeveynlerin çocuklarla olan ilişkisi ve yaşam tarzı hakkında (çocuğun üstün yararı için) kanaat oluşturmak.
Tanık beyanlarının inandırıcılığı, boşanma davalarında kusur durumu üzerindeki en etkili faktörlerden biridir.
Çekişmeli Boşanmada Tanık Nasıl Dinlenir?
Tanık dinleme süreci, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) belirlediği usullere göre işler. Taraflar, tanık listelerini mahkemeye sunar ve duruşma günü o tanıklar davet edilir.
Tanığın dinlenme yeri ve usulü Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 259 ile düzenlenmiştir:
MADDE 259- (1) Tanıklar davaya bakan mahkemede dinlenir.
(2) Mahkeme, gerçeğin ortaya çıkması için gerekliyse, tanığın olayın gerçekleştiği veya şeyin bulunduğu yerde dinlenilmesine karar verebilir.
(3) Mahkeme, hasta veya engelli olmasından dolayı gelemeyen tanığı bulunduğu yerde dinler.
(4) Mahkemenin yargı çevresi dışında bulunan tanığın, bulunduğu yer mahkemesi tarafından dinlenilmesine karar verilebilir. İstinabe yolu ile dinlenilmesine karar verilen tanığın, nerede, hangi gün ve saatte dinleneceği hususu, talepleri hâlinde taraflara tebliğ edilir. Bu durumda, tanığın, hangi hususlardan dolayı dinleneceğini hâkim belirler.
Kanun metninde görüldüğü gibi, kural olarak tanıklar adliyedeki mahkeme salonunda dinlenir (1. fıkra). Ancak tanığın durumuna (hasta, engelli) veya olayın niteliğine (olay yerinde keşif) göre, hakimin kararıyla tanığın bulunduğu yerde (2. ve 3. fıkra) veya başka bir şehirdeyse (istinabe yoluyla) o şehrin adliyesinde (4. fıkra) dinlenmesi de mümkündür.
Duruşmadaki Dinlenme Usulü
Süreç genellikle şu adımlarla ilerler:
- Kimlik Tespiti ve Yemin: Tanık duruşma salonuna alınır, kimlik tespiti yapılır. Hakime ve taraflara yakınlığı sorulur. Ardından, doğruyu söyleyeceğine dair yemin etmesi istenir. Yalan tanıklık yapmak bir suçtur.
- Soru Aşaması: Hakim, tanığa dava konusu olaylarla ilgili bildiklerini sorar.
- Hakimin Soruları: Hakim, tanığın anlattıklarındaki çelişkileri veya belirsizlikleri gidermek için doğrudan sorular sorar. Özellikle, boşanma davasında hakimin tanıklara sorduğu sorular gerçeği ortaya çıkarmaya yöneliktir. (örn: “Bu olayı bizzat gördünüz mü, yoksa davacıdan mı duydunuz?”).
- Tarafların ve Avukatların Soruları: Hakim izin verdikten sonra, tarafların avukatları (veya taraflar), tanığa doğrudan soru yöneltebilir.
- Kayıt Altına Alma: Tanığın tüm beyanları duruşma zaptına (tutanak) birebir geçirilir ve tanığa imzalatılır.
Görgüye Dayalı ve Duyuma Dayalı Beyan Farkı
Çekişmeli boşanmada tanık nasıl dinlenir ve beyanların önemi konusunda en kritik ayrım budur. Hakimin dikkate alacağı beyan, “görgüye dayalı” olandır.
- Görgüye Dayalı Beyan (Güçlü Delil): Tanığın bizzat gördüğü veya duyduğu olaylardır.
- Örnek: “Evlerine gittiğimde eşine ‘…’ dediğini kendi kulaklarımla duydum.”
- Örnek: “Balkondayken, davalının eşini ittiğini bizzat gördüm.”
- Duyuma Dayalı Beyan (Zayıf Delil): Tanığın başkasından duyduğu, dolaylı bilgilerdir.
- Örnek: “Davacı bana eşinin ona kötü davrandığını anlatmıştı.”
- Örnek: “Komşular kavga ettiklerini söylüyordu.”
Mahkeme, duyuma dayalı beyanları genellikle dikkate almaz veya bunlara çok az değer verir. Davanın kaderini, görgüye dayalı, somut ve çelişkisiz tanık beyanları belirler.
Kimler Tanık Olarak Dinlenebilir?
Kural olarak, davayı görme ve anlama yetisine sahip herkes tanıklık yapabilir. Boşanma davalarında tanıklar genellikle şunlardır:
- Aile Üyeleri (Anne, Baba, Kardeş)
- Arkadaşlar ve İş Arkadaşları
- Komşular
- Çocuklar (Belirli bir olgunlukta (8-10 yaş üzeri) ve pedagojik açıdan sakınca görülmezse, mahkeme pedagog eşliğinde dinleyebilir.)
Aile üyelerinin (özellikle anne-baba) tanıklığının, taraflı olabileceği düşünülse de, Yargıtay kararlarına göre bu durum tanıklığı geçersiz kılmaz. Eğer bu beyanlar, dosyadaki diğer delillerle (mesajlar, fotoğraflar vb.) tutarlıysa, hakim bu beyanlara itibar edebilir.
Soru–Cevap
Tanık yalan söylerse ne olur?
Yalan tanıklık, Türk Ceza Kanunu’na göre ciddi bir suçtur. Eğer bir tanığın yalan söylediği (diğer delillerle veya kendi içindeki çelişkilerle) ortaya çıkarsa, hem beyanları geçersiz sayılır hem de hakkında “yalan tanıklık” suçundan suç duyurusunda bulunulabilir. Bu durum, o tanığı gösteren tarafın davasını da son derece zayıflatır.
Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)
Zorunlu değildir. Eğer iddialarınızı başka somut delillerle (örn: WhatsApp kayıtları, otel kayıtları, banka dökümleri, darp raporu) %100 ispatlayabiliyorsanız, tanığa ihtiyaç duymayabilirsiniz. Ancak çoğu çekişmeli davada, soyut iddiaları desteklemek için tanık gösterilmesi davanın kazanılması için şarttır.
Tanık sayısı için net bir yasal sınır olmamakla birlikte, mahkemeler genellikle her bir “vakıa” (olay) için 1 veya 2 tanığın yeterli olduğunu kabul eder. 10 farklı tanık getirmek yerine, olaya bizzat şahit olmuş 2-3 güçlü tanık göstermek çok daha etkilidir.
Mahkemeden resmi bir davetiye (celp) aldıysanız, geçerli bir mazeretiniz (örn: ağır hastalık) olmaksızın tanıklık yapmaya gelmek zorundasınız. Gelmemeniz halinde, zorla getirilebilir veya para cezası alabilirsiniz. Sadece belirli yakınlık derecelerindeki (örn: eş, altsoy, üstsoy) kişiler “tanıklıktan çekinme” hakkına sahiptir.
Sonuç
Çekişmeli boşanmada tanık nasıl dinlenir ve beyanların önemi, davanın ispat aşamasının bel kemiğidir. Tanıklar, hakimin göremediği ev içi yaşantıya ışık tutan kişilerdir. Ancak bir tanığın beyanının değerli olması için, “duyuma dayalı” değil, “görgüye dayalı”, somut ve çelişkisiz olması gerekir. Tanıkların usulüne uygun dinlenmesi, sorulara net cevaplar vermesi ve doğruyu söylemesi, çekişmeli boşanmada ispat yükü, deliller ve tanık beyanları sürecinin en sağlıklı şekilde işlemesini ve hakimin adil bir karar vermesini sağlar.
İletişim
Çekişmeli boşanma davanızda hangi tanıkları göstermeniz gerektiği, tanıklarınızın duruşmaya nasıl hazırlanacağı ve tanık beyanlarının hukuki önemi hakkında strateji belirlemek için deneyimli ekibimizle yanınızdayız. Avukat Tülin Babaoğlan Yılmaz’dan profesyonel hukuki danışmanlık ve dava takibi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Adres: Maidan İş ve Yaşam Merkezi C-112, Eskişehir Yolu Bilkent Kavşağı No: 4, Çankaya / Ankara, 06800
Telefon: 0546 646 70 14
WhatsApp: https://wa.me/905466467014