Evlilik birliğini yasal olarak sonlandırmanın iki temel yolu vardır: anlaşmalı boşanma ve çekişmeli boşanma. Taraflar, boşanmanın tüm sonuçları (velayet, nafaka, mal paylaşımı) üzerinde tam bir mutabakata varamazlarsa, süreç “çekişmeli” olarak ilerlemek zorundadır. Peki, çekişmeli boşanma nedir? Bu kavram, en az bir tarafın boşanmayı istememesi veya boşanmanın koşulları (kusur, tazminat vb.) üzerinde uzlaşma sağlanamaması durumunda açılan ve tarafların iddialarını kanıtlamakla yükümlü olduğu dava türünü ifade eder.
Anlaşmalı boşanmanın aksine, bu dava türü bir protokole değil, kanunda belirtilen boşanma sebeplerinden birine dayanır. Çekişmeli boşanma davaları ve sebepleri arasında zina, hayata kast, terk veya evlilik birliğinin temelden sarsılması gibi çeşitli gerekçeler bulunur. Davacı, boşanmakta haklı olduğunu ve karşı tarafın kusurlu olduğunu somut delillerle ispat etmek zorundadır.
Çekişmeli Boşanma ile Anlaşmalı Boşanma Arasındaki Farklar
Bu iki dava türü, hem süreç hem de sonuçları bakımından birbirinden tamamen farklıdır. Çekişmeli boşanma nedir sorusunu daha iyi anlamak için anlaşmalı boşanma ile arasındaki temel farkları bilmek gerekir:
- Protokol: Anlaşmalı boşanmada tarafların imzaladığı bir protokol vardır ve hâkim bu protokolü denetler. Çekişmeli boşanmada ise bir anlaşma yoktur; tüm kararları (nafaka, velayet, tazminat) hâkim verir.
- Kusur: Anlaşmalı boşanmada kusur (kimin hatalı olduğu) araştırılmaz. Çekişmeli boşanmanın temeli ise kusur araştırmasına dayanır. Tazminat ve nafaka gibi kararlar büyük ölçüde kusur oranına göre belirlenir.
- Süre: Anlaşmalı boşanma tek celsede bitebilirken, çekişmeli boşanma davası ne kadar sürer sorusunun cevabı çok daha uzundur; dilekçeler aşaması, ön inceleme, tahkikat (delil toplama, tanık dinleme) ve karar aşamaları nedeniyle süreç yıllarca sürebilir.
- Delil ve İspat: Anlaşmalı boşanmada ispata gerek yoktur. Çekişmeli boşanmada ise davacı, boşanma sebebini (örn: aldatma, şiddet) hukuka uygun delillerle ispatlamakla yükümlüdür.
Çekişmeli Boşanma Davası Neden Açılır?
Çekişmeli boşanma davası, genellikle evlilik birliğinin sürdürülmesinin taraflardan biri veya her ikisi için imkansız hale gelmesi üzerine açılır. Kanun, bu davanın açılabilmesi için belirli sebepleri “özel boşanma sebepleri” ve “genel boşanma sebepleri” olarak ikiye ayırmıştır.
Özel Boşanma Sebepleri
Bu sebepler, kanunda açıkça sayılmış ve ispatlandığı takdirde hâkimin boşanmaya karar vermek zorunda olduğu mutlak sebeplerdir. Bunlar:
- Zina (Aldatma)
- Hayata Kast, Pek Kötü veya Onur Kırıcı Davranış
- Suç İşleme ve Haysiyetsiz Hayat Sürme
- Terk (En az 6 ay sürmüş olmalı)
- Akıl Hastalığı
Genel Boşanma Sebebi
Özel sebeplerin dışında kalan ancak evliliği “çekilmez hale getiren” diğer tüm durumlar bu kapsamdadır. Bu, uygulamada en sık karşılaşılan boşanma sebebidir ve yasal temeli Türk Medeni Kanunu Madde 166 hükmünün birinci ve ikinci fıkralarıdır.
Madde 166- Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir.
Yukarıdaki fıkrada belirtilen hâllerde, davacının kusuru daha ağır ise, davalının açılan davaya itiraz hakkı vardır. Bununla beraber bu itiraz, hakkın kötüye kullanılması niteliğinde ise ve evlilik birliğinin devamında davalı ve çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir.
Bu madde, “şiddetli geçimsizlik” olarak da bilinen durumu tanımlar. Eşlerin mizaç uyuşmazlığı, sürekli tartışması, ekonomik veya fiziksel şiddet, güven sarsıcı davranışlar gibi durumlar bu kapsama girer. Burada önemli olan, evliliğin temelinden sarsıldığını ve ortak hayatın çekilmez hale geldiğini ispatlamaktır.
Çekişmeli Boşanma Süreci Nasıl İşler?
Çekişmeli boşanma nedir sorusunun cevabı, aynı zamanda karmaşık bir hukuki süreci de tanımlar. Dava, dilekçenin mahkemeye sunulmasıyla başlar ve bir dizi yasal aşamadan geçer:
- Dilekçeler Aşaması: Davacı dava dilekçesini sunar. Davalı, bu dilekçeye karşı “cevap dilekçesi” verir. Davacı, cevaba karşı “cevaba cevap (replik)” ve davalı da buna karşı “ikinci cevap (düplik)” dilekçesi sunabilir.
- Ön İnceleme Duruşması: Dilekçeler tamamlandıktan sonra mahkeme bir “ön inceleme” duruşması tarihi belirler. Bu duruşmada tarafların anlaşıp anlaşamadıkları (sulh olup olmayacakları) sorulur ve delillerin sunulması için süre verilir.
- Tahkikat Aşaması: Davanın “kalbi” sayılan aşamadır. Tarafların sunduğu deliller (mesaj kayıtları, banka dökümleri, fotoğraflar vb.) toplanır, tanıklar dinlenir, sosyal ve ekonomik durum araştırması (SED) yapılır.
- Sözlü Yargılama ve Karar: Tüm deliller toplandıktan sonra taraflara son sözleri sorulur ve hâkim, yaptığı değerlendirmeye göre nihai kararını (hükmü) açıklar.
Bu süreç, çekişmeli boşanma davasında ilk duruşmada ne olduğu gibi spesifik soruları da içeren, teknik bilgi gerektiren bir usuldür. Tüm bu karmaşık dava yönetimi, çekişmeli boşanma süreci ve usulü başlığı altında incelenen hukuki bir disiplindir.
Soru–Cevap
Çekişmeli boşanma davası ne anlama gelir?
Çekişmeli boşanma davası, eşlerin boşanma veya boşanmanın sonuçları (nafaka, velayet, tazminat, mal paylaşımı) üzerinde anlaşamadığı durumlarda açılan dava türüdür. Bu davada, taraflar iddialarını ve taleplerini (kimin daha kusurlu olduğunu) delillerle ispat etmek zorundadır ve nihai kararı hâkim verir.
Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)
Eşiniz boşanmak istemese dahi, siz boşanma sebeplerinizi (örn: şiddetli geçimsizlik, aldatma) kanıtladığınız sürece mahkeme boşanmaya karar verecektir. Anlaşmalı boşanmanın aksine, çekişmeli boşanmada iki tarafın da rızası aranmaz; haklı bir sebebin varlığı yeterlidir.
Hayır, yasal bir zorunluluk yoktur. Ancak çekişmeli boşanma nedir sorusunun cevabında da belirtildiği gibi, bu dava türü ispat yükümlülüğü, dilekçe teatisi, delil sunma ve usul kuralları gibi çok teknik detaylar içerir. Usulde yapılacak küçük bir hata (örn: delili zamanında sunmamak), haklıyken davanızı kaybetmenize neden olabilir. Bu nedenle hak kaybı yaşamamak için avukat desteği kritik önem taşır.
Çekişmeli boşanma davası açıldıktan sonra eşlerin ayrı yaşamaya başlaması (birinin evi terk etmesi) son derece yaygındır ve “fiili ayrılık” olarak adlandırılır. Bu durum, “Terk” (TMK 164) nedeniyle yeni ve ayrı bir boşanma davası açılmasına neden olmaz. Aksine, bu ayrılık, mevcut davanın (örn: şiddetli geçimsizlik) temelini güçlendiren ve “evlilik birliğinin temelden sarsıldığını” gösteren önemli bir delil niteliğindedir. Ancak, evi terk etme şekli (örn: ortak konuttan zorla atma) veya sebebi (örn: evi terk edip üçüncü bir kişiyle yaşama), hâkimin kusur değerlendirmesinde dikkate alınabilir.
Sonuç
Özetle, çekişmeli boşanma nedir? sorusu, “tarafların uzlaşamadığı ve hâkimin kararına ihtiyaç duyduğu, delil ve ispat temelli dava süreci” olarak yanıtlanabilir. Anlaşmalı boşanmaya göre çok daha uzun süren, daha masraflı ve duygusal olarak daha yıpratıcı bir yoldur. Davanın temeli, tarafların kusur durumlarının araştırılmasına dayanır ve mahkemenin vereceği karar (tazminat, nafaka vb.) büyük ölçüde bu kusur oranlarına göre şekillenir. Bu karmaşık ve teknik süreçte, hukuki hakların tam olarak korunabilmesi için profesyonel destek almak hayati önem taşır.
İletişim
Çekişmeli boşanma davası süreçlerinizin yürütülmesi, haklarınızın korunması ve hukuki stratejinizin belirlenmesi konusunda, deneyimli ekibimizle yanınızdayız. Avukat Tülin Babaoğlan Yılmaz’dan profesyonel hukuki danışmanlık ve dava takibi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Adres: Maidan İş ve Yaşam Merkezi C-112, Eskişehir Yolu Bilkent Kavşağı No: 4, Çankaya / Ankara, 06800
Telefon: 0546 646 70 14
WhatsApp: https://wa.me/905466467014