Çekişmeli boşanma davası açan tarafların en çok merak ettiği aşamalardan biri, mahkeme karşısına çıkacakları ilk gündür. Çekişmeli boşanma davasında ilk duruşma ne anlama gelir, bu duruşmada neler konuşulur ve tarafları neler bekler? Bu ilk oturum, davanın kaderini belirleyen ve yol haritasını çizen “Ön İnceleme Duruşması”dır. Bu aşama, sanılanın aksine, delillerin tartışıldığı veya tanıkların dinlendiği bir oturum değildir.
Bu duruşma, davanın “mutfağı” olarak görülebilir; hâkim, tarafların dilekçelerini (dava, cevap, replik, düplik) değerlendirir, dava şartlarında bir eksiklik olup olmadığını kontrol eder ve en önemlisi tarafların anlaşamadığı konuları (uyuşmazlık noktalarını) resmi olarak tespit eder. Bu, çekişmeli boşanma davaları ve sebepleri ne olursa olsun, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) zorunlu kıldığı bir usul aşamasıdır.
Ön İnceleme Duruşmasının Yasal Dayanağı ve Amacı
Çekişmeli boşanma davasında ilk duruşma olan ön inceleme, davanın sağlıklı ilerlemesi için bir “filtre” görevi görür. Bu aşama tamamlanmadan, davanın esasına (tahkikat aşamasına) geçilemez. Bu duruşmanın yasal çerçevesi, Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 137 ile net bir şekilde çizilmiştir.
Madde 137- (1) Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra ön inceleme yapılır. Mahkeme ön incelemede; dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, uyuşmazlık konularını tam olarak belirler, hazırlık işlemleri ile tarafların delillerini sunmaları ve delillerin toplanması için gereken işlemleri yapar, tarafları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder ve bu hususları tutanağa geçirir.
(2) Ön inceleme tamamlanmadan ve gerekli kararlar alınmadan tahkikata geçilemez ve tahkikat için duruşma günü verilemez.
Bu kanun maddesi, ilk duruşmanın amacını açıkça ortaya koyar. Hâkimin amacı, dağınık iddiaları toparlamak ve “Biz bu davada tam olarak neyi tartışacağız?” sorusunun cevabını netleştirmektir.
İlk Duruşmada (Ön İnceleme) Adım Adım Neler Yaşanır?
Taraflar, belirlenen gün ve saatte (genellikle avukatlarıyla birlikte) duruşma salonunda hazır bulunur. Bu ilk duruşmanın gündemi bellidir ve genellikle şu sırayla ilerler:
1. Dava Şartları ve İlk İtirazların İncelenmesi
Hâkim, öncelikle dosyanın temel usul kurallarına uygun olup olmadığına bakar.
- Dava Şartları: Mahkemenin “yetkili” olup olmadığı (örn: dava yanlış şehirde mi açıldı?), tarafların “dava ehliyeti” olup olmadığı ve yatırılması gereken harçların tam ödenip ödenmediği kontrol edilir. Bu şartlarda eksiklik varsa, hâkim eksikliğin giderilmesi için süre verebilir veya davayı “usulden reddedebilir”.
- İlk İtirazlar: Davalı tarafın cevap dilekçesinde ileri sürdüğü “ilk itirazlar” (örn: yetki itirazı) bu aşamada karara bağlanır.
2. Uyuşmazlık Konularının Tespiti
Bu, duruşmanın en önemli anıdır. Hâkim, tarafların dilekçelerine bakarak hangi konularda anlaştıklarını ve hangi konularda anlaşamadıklarını tek tek tespit eder. Örneğin:
- Boşanma talebi (Anlaşmazlık var mı? Evet)
- Velayet (Anlaşmazlık var mı? Evet)
- Nafaka miktarı (Anlaşmazlık var mı? Evet)
- Tazminat talebi (Anlaşmazlık var mı? Evet)
- Kusur durumu (Anlaşmazlık var mı? Evet)
Hâkim, bu tespitleri “Ön İnceleme Tutanağı”na geçirir. Dava, bu tutanaktan sonra sadece “anlaşmazlık olan” konular üzerinden ilerler.
3. Tarafların Sulhe Teşvik Edilmesi
Hâkim, uyuşmazlık konularını belirledikten sonra, yasa gereği taraflara “Sulh olmak (anlaşmak) istiyor musunuz?” diye sormak zorundadır. Bu aşamada, çekişmeli boşanma nedir sorusunun cevabı olan süreç, tarafların anlaşmasıyla “anlaşmalı boşanmaya” dönüşebilir. Eğer taraflar anlaştıklarını beyan ederlerse, hâkim protokolü imzalamaları için süre verebilir ve dava o gün bile bitebilir.
4. Delillerin Sunulması İçin Süre Verilmesi
Eğer taraflar sulh olmazlarsa (anlaşmazlarsa), hâkim bir sonraki aşama olan “tahkikat” (soruşturma/delil toplama) aşamasına geçmek için hazırlık yapar. Taraflardan, iddialarını (kusur, aldatma, şiddet vb.) ispatlayacak delil listelerini ve tanık listelerini sunmaları için 2 haftalık kesin süre verir. Bu süre kaçırılırsa, o delile veya tanığa dayanma hakkı kaybedilebilir.
İlk Duruşmaya Gitmemek Mümkün Mü?
Çekişmeli boşanma davasında ilk duruşma (ön inceleme), usulen çok önemli bir aşamadır. Tarafların bu duruşmaya bizzat katılması zorunlu değildir; avukatları da onları temsil edebilir. Ancak, eğer taraflar bir avukatla temsil edilmiyorlarsa ve geçerli bir mazeret sunmadan duruşmaya katılmazlarsa, ciddi hak kayıpları yaşayabilirler.
Eğer davacı duruşmaya katılmazsa, davalı da davayı takip etmezse dosya “müracaata bırakılabilir” (işlemden kaldırılabilir). Bu, çekişmeli boşanma davası ne kadar sürer sorusunun cevabını daha da uzatacak bir usuli gecikmedir. Bu nedenle, sürecin takibi, çekişmeli boşanma usulü ve süreç yönetimi açısından hayati önem taşır.
Soru–Cevap
Çekişmeli boşanma davasında ilk duruşmada boşanma olur mu?
Hayır. Ön inceleme duruşması (ilk duruşma), delillerin tartışıldığı veya kararın verildiği bir duruşma değildir. Bu duruşmada boşanma kararı verilmez. Tek istisnası, tarafların o duruşmada hâkimin “sulh” teklifini kabul edip, o anda bir “anlaşmalı boşanma protokolü” imzalayarak davayı anlaşmalıya çevirmeleridir. Bu senaryo dışında, ilk duruşmada boşanma olmaz.
Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)
Hayır. Ön inceleme duruşması, tanıkların dinlendiği bir aşama değildir. Tanıklar, bu duruşmadan sonra, “tahkikat” aşaması için belirlenecek olan ikinci veya üçüncü duruşmalarda dinlenir. Siz bu ilk duruşmada sadece “kimleri tanık olarak dinletmek istediğinizi” listenizde belirtirsiniz.
Hâkim genellikle taraflara (veya avukatlarına) dilekçelerindeki talepleri tekrar ettirir. “Dava dilekçenizi tekrar edin, talepleriniz nelerdir?” veya “Cevap dilekçenizi özetleyin” diyebilir. En önemli soru ise, “Taraflar arasında uyuşmazlık konusu olan hususlar bunlardır, bu konularda sulh olma (anlaşma) ihtimaliniz var mı?” sorusudur.
Eğer bir avukatınız yoksa ve davacı olarak duruşmaya mazeretsiz katılmazsanız, davalı da duruşmayı takip etmezse dosyanız işlemden kaldırılır (müracaata bırakılır). Eğer davalı olarak katılmazsanız, duruşma yokluğunuzda yapılır ve hâkim, davacının talepleri doğrultusunda (veya sizin dilekçenize göre) uyuşmazlık konularını belirler. Delil sunma hakkınızı kaybetme riskiyle karşılaşırsınız.
Sonuç
Sonuç olarak, çekişmeli boşanma davasında ilk duruşma, yani “Ön İnceleme Duruşması”, davanın röntgeninin çekildiği yerdir. Bu aşamada boşanma kararı çıkmaz, tanıklar dinlenmez veya deliller tartışılmaz. Bu duruşma, davanın hukuki çerçevesini çizer; dava şartları kontrol edilir, anlaşmazlık konuları tespit edilir, taraflar son kez barışmaya teşvik edilir ve bir sonraki (tahkikat) aşama için delillerin sunulması istenir. Davanın sağlıklı ve hızlı ilerlemesi için bu ilk duruşmaya tam hazırlıklı girmek şarttır.
İletişim
Çekişmeli boşanma davanızın ilk duruşması (ön inceleme) ve sonraki aşamaları için hukuki strateji belirlenmesi konusunda, deneyimli ekibimizle yanınızdayız. Avukat Tülin Babaoğlan Yılmaz’dan profesyonel hukuki danışmanlık ve dava takibi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Adres: Maidan İş ve Yaşam Merkezi C-112, Eskişehir Yolu Bilkent Kavşağı No: 4, Çankaya / Ankara, 06800
Telefon: 0546 646 70 14
WhatsApp: https://wa.me/905466467014