Evlilik birliği, ortak bir hayat kurma amacı taşısa da boşanma kararıyla sona erebilir. Boşanma sürecinde, duygusal zorlukların yanı sıra mali konular da gündeme gelir. Eşlerin evlilik süresince edindikleri mal varlıklarının nasıl bölüşüleceği konusu, mal rejimleri ve mal paylaşımı hukukunun temelini oluşturur. Bu süreç, Türk Medeni Kanunu (TMK) çerçevesinde belirlenen kurallara göre yürütülür. Tarafların yasal haklarını tam olarak anlamaları ve hak kaybı yaşamamaları için bu süreçlerin detaylarını bilmeleri kritik öneme sahiptir. Boşanma ve mal paylaşımı gibi teknik konularda hukuki destek almak, sürecin adil ve doğru yönetilmesi için zorunludur. Deneyimli bir Ankara boşanma avukatı ile çalışmak, yasal haklarınızı korumanıza ve en doğru adımları atmanıza yardımcı olacaktır.
Bu kapsamlı rehber, mal rejimlerinin ne olduğunu, yasal mal rejiminin nasıl işlediğini, tasfiye sürecinin adımlarını ve dava usullerini detaylıca açıklamaktadır.
Mal Rejimleri ve Yasal Çerçevesi
Mal rejimi, eşlerin evlilik süresince sahip oldukları malları nasıl yöneteceklerini, bu mallardan nasıl yararlanacaklarını ve evliliğin sona ermesi durumunda bu malların nasıl paylaşılacağını düzenleyen yasal kurallar bütünüdür. 01 Ocak 2002 tarihinde yürürlüğe giren yeni Türk Medeni Kanunu, bu tarihten sonra evlenen çiftler için “edinilmiş mallara katılma rejimi”ni yasal mal rejimi olarak kabul etmiştir.
Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi: Yasal Standart
Eğer eşler evlenmeden önce veya evlilik sırasında noter aracılığıyla farklı bir mal rejimi sözleşmesi imzalamamışlarsa, kanunen bu rejime tabi olurlar. Bu rejim, evlilik birliği içinde emek karşılığı edinilen tüm değerlerin (maaşlar, primler, kişisel malların gelirleri vb.) boşanma halinde eşit olarak paylaşılmasını esas alır. Bu sistemin temel amacı, evliliğe emek veren her iki eşin de yaratılan ortak değerden pay almasını sağlamaktır.
Seçimlik Mal Rejimleri Nelerdir?
Eşler, kanunun sunduğu yasal rejim yerine noter kanalıyla farklı rejimleri de seçebilirler. Bu rejimler, tarafların mali durumlarına ve beklentilerine göre farklı avantajlar sunar. Hukukumuzda yer alan mal rejimleri türleri ve genel prensipleri hakkında bilgi sahibi olmak, çiftlerin bilinçli bir seçim yapmasını sağlar. Bu seçimlik rejimler; mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığıdır. Her bir rejimin kendine has özellikleri ve paylaşım kuralları bulunmaktadır. Seçimlik rejimlerin detayları ve evlilik sözleşmesi hakkında daha fazla bilgi için mal rejimleri türleri ve özellikleri konulu yazımızı inceleyebilirsiniz.
Yasal Mal Rejimi Tasfiyesi ve Sona Erme Süreci
Mal rejimleri ve mal paylaşımı davalarının temelini oluşturan tasfiye süreci, yasal mal rejiminin sona ermesiyle başlar. Bu, genellikle boşanma davasının açıldığı tarihtir.
Yasal Mal Rejimi Nasıl Sona Erer?
Boşanma davasının açılması, eşlerden birinin vefat etmesi veya evliliğin mahkeme kararıyla iptal edilmesi durumunda mal rejimi sona erer. Ayrıca, eşler noterden yapacakları bir sözleşme ile farklı bir mal rejimine geçiş yaptıklarında da mevcut rejim tasfiye edilir. Yasal mal rejimi (tasfiye ve sona erme) süreci, bu tarihler itibarıyla malların ayrıştırılması işlemini başlatır. Bu tasfiye sürecinin tam olarak nasıl işlediğine ve hangi adımların atıldığına dair detaylı bilgileri yasal mal rejiminin tasfiye davası ve süreci konulu makalemizde bulabilirsiniz.
Tasfiye Süreci: Kişisel Mallar ve Edinilmiş Mallar
Tasfiye sürecinin ilk adımı, eşlerin tüm mal varlıklarının “kişisel mallar” ve “edinilmiş mallar” olarak ikiye ayrılmasıdır.
- Kişisel Mallar: Bunlar paylaşım dışıdır. Kişisel mallar; evlenmeden önce sahip olunan varlıklar, miras yoluyla gelen mallar, karşılıksız kazandırmalar (bağış vb.) ve manevi tazminat alacaklarıdır.
- Edinilmiş Mallar: Bunlar paylaşıma tabidir. Edinilmiş mallar; evlilik birliği içinde çalışmanın karşılığı olan tüm değerler (maaş, prim), sosyal güvenlik ödemeleri ve kişisel malların gelirleridir (örn: evlilik öncesi alınan evin kira geliri).
Bu ayrım, mal paylaşımına konu olan varlıklar için davanın temelini oluşturur. Hangi malların paylaşıma gireceği, ziynet eşyalarının durumu veya şirket hisseleri gibi özel varlıkların nasıl değerlendirileceği bu aşamada netleştirilir. Boşanmada Mal Paylaşımı: Hangi Mallar İstenir, Hangileri İstenemez ayrımı titizlikle uygulanır.
Mal Paylaşımı Hesaplaması ve Yöntemleri
Mallar ayrıştırıldıktan sonra, mal rejimleri ve mal paylaşımı hesaplama aşamasına geçer. Bu aşama, teknik detaylar içerir ve genellikle bilirkişi raporlarına dayanır.
Artık Değer ve Katılma Alacağı Nedir?
Öncelikle her eşin edinilmiş mallarından, o mallara ait borçlar düşülür. Kalan net değere “artık değer” denir. Kanuna göre, her eş, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir. Bu hakka “katılma alacağı” denir.
Değer Artış Payı ve Denkleştirme Nasıl Hesaplanır?
Bazen bir eş, diğer eşin malına (kişisel veya edinilmiş) katkıda bulunmuş olabilir. Örneğin, eşinin evlilik öncesi aldığı evin kredisini kendi maaşıyla ödemiş olabilir. Bu durumda, katkı yapan eş “değer artış payı” talep edebilir. Bu hesaplamalar, tasfiyenin en karmaşık kısımlarından biridir. Mal paylaşımında hesaplama yöntemleri ve değer artış payı, bu teknik detayları içerir ve adaletin sağlanması için önemlidir. Özellikle kusurlu davranışların bu hesaplamalara etkisi, örneğin aldatma halinde mal paylaşımı nasıl olur konusu, sıkça sorulan sorular arasındadır.
Mal Paylaşımı Davası Usulü ve İspat Süreçleri
Mal rejimleri ve mal paylaşımı süreci, taraflar anlaşamazsa bir dava yoluyla çözülür. Bu davalar, boşanma davası ile birlikte açılabileceği gibi, genellikle boşanma kararının kesinleşmesinden sonra ayrı bir dava olarak görülür.
Mal Paylaşımı Davası Nerede ve Nasıl Açılır?
Mal paylaşımı davaları, boşanma davasına bakan Aile Mahkemesinde veya boşanma kararını veren mahkemede açılır. Eğer boşanma başka bir yerde gerçekleşmişse, davalının yerleşim yeri mahkemesi de yetkili olabilir. Mal paylaşımı davası usulü ve yetkili mahkeme kurallarına uymak, davanın usulden reddedilmemesi için zorunludur. Davanın nerede açılacağı ve hangi usullerin izleneceği hakkında mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davalarda yetkili mahkeme başlıklı yazımız rehberlik edecektir.
Davada İspat Yükü ve Delillerin Rolü
Bu davalarda ispat, sonuca doğrudan etki eder. Bir malın kişisel mal olduğunu iddia eden eş, bunu ispatlamakla yükümlüdür. Aksi takdirde o mal edinilmiş mal kabul edilir. Aynı şekilde, bir malın evlilik birliği içinde alındığını ancak tapuda diğer eşin üzerine kaydedildiğini iddia eden taraf da bu iddiasını kanıtlamalıdır. Mal paylaşımı davalarında ispat yükü ve delillerin sunulması, davanın temelini oluşturur. Deliller; banka kayıtları, tapu senetleri, bilirkişi raporları ve tanık beyanları olabilir. Özellikle boşanma davasında kişisel malın ispat ve delil türleri, hangi belgelerin mahkemede geçerli sayılacağını belirler.
Kanuni Dayanak: Türk Medeni Kanunu
Mal rejimleri ve mal paylaşımı konusundaki tüm yasal çerçeve, 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu tarafından çizilmiştir. Kanun, tasfiyenin temel taşı olan “artık değer” kavramını, Türk Medeni Kanunu Madde 231 hükmünde net bir şekilde tanımlamıştır:
Madde 231- Artık değer, eklenmeden ve denkleştirmeden elde edilen miktarlar da dahil olmak üzere her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır.
Bu kanun maddesi, müvekkil adayı için şu anlama gelmektedir: Mahkeme, mal paylaşımı hesabı yaparken önce evlilikte edinilen tüm malların toplam değerini belirler. Bu toplam değerden, bu mallar için yapılan (örneğin ev kredisi gibi) borçları düşer. Elde kalan net pozitif tutara “artık değer” denir ve bu tutar, eşler arasında paylaşıma konu olan asıl miktarı oluşturur.
Soru–Cevap
Mal paylaşımı davası ne kadar sürer?
Mal paylaşımı davalarının süresi; mal varlığının karmaşıklığına, toplanması gereken delillere (banka kayıtları, tapu bilgileri), bilirkişi raporlarının hazırlanma sürecine ve mahkemenin iş yüküne göre değişir. Genellikle bu davalar 1,5 yıl ila 3 yıl arasında sürebilmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)
Evet. Evlilik birliği içinde kurulan veya edinilen şirket hisseleri, kimin adına kayıtlı olursa olsun, “edinilmiş mal” kabul edilir. Şirketin evlilik süresince elde ettiği kâr veya şirketin tasfiye anındaki güncel değeri, bilirkişilerce hesaplanarak mal paylaşımına (artık değer hesabına) dahil edilir.
Evlilik öncesi alınan ev sizin “kişisel malınızdır” ve paylaşılmaz. Ancak, eşiniz bu evin kredi ödemelerine kendi maaşıyla (edinilmiş mal) veya kendi kişisel malıyla katkıda bulunduysa, yaptığı katkı oranında “değer artış payı” alacağı talep etme hakkına sahiptir.
Hayır. Miras yoluyla elde edilen tüm varlıklar (para, ev, arsa vb.) kanunen “kişisel mal” kabul edilir ve mal paylaşımına dahil edilmez. Ancak, o miras malından elde edilen gelirler (örneğin miras kalan evin kirası) edinilmiş mal sayılır ve paylaşıma girer.
Evet, alabilir. Genel kural, yasal mal rejiminde artık değerin eşler arasında yarı yarıya paylaşılması olsa da, Türk Medeni Kanunu (TMK 236/2) bu kurala çok net bir istisna getirmiştir. Eğer boşanma, “zina” (aldatma) veya “hayata kast” sebebiyle gerçekleşirse, hâkim, kusurlu olan eşin artık değerdeki payını (o yarı payı) hakkaniyete uygun olarak azaltabilir veya tamamen kaldırabilir. Ayrıca bu durum, kusursuz eşin maddi ve manevi tazminat talep etme hakkını da saklı tutar.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, düğünde kadına takılan her türlü ziynet (bilezik, çeyrek altın, takı seti vb.) kadının “kişisel malı” sayılır ve mal paylaşımına girmez. Erkeğe takılan, ancak kadına özgü olmayan (örn: cumhuriyet altını) ziynetler ise paylaşıma tabi olabilir; ancak bu durumun somut olaya göre ispatı gerekir.
Hayır, zorunlu değildir. Birlikte açılabilir, ancak bu durumda mal paylaşımı davası, boşanma davasının sonucunu beklemek üzere “bekletici mesele” yapılır. Uygulamada en sık görülen yöntem, boşanma davasının açılıp kesinleşmesini beklemek ve kararın kesinleşmesinden sonra 10 yıllık zamanaşımı süresi içinde ayrı bir mal paylaşımı davası açmaktır.
Eğer eşiniz, boşanma davası açılmadan önceki son bir yıl içinde veya boşanma davası sırasında, sizden mal kaçırma amacıyla (muvazaalı olarak) mallarını üçüncü bir kişiye (akraba, arkadaş vb.) devrettiyse, bu devirlerin iptali için dava açılabilir. Ayrıca, bu devredilen malların değeri, tasfiye sırasında sanki hala eşinizin mal varlığındaymış gibi “eklenecek değer” olarak hesaba katılır ve sizin alacağınız bu miktar üzerinden hesaplanır.
Sonuç
Mal rejimleri ve mal paylaşımı, boşanma sürecinin hukuki ve mali açıdan en teknik ve en önemli aşamasıdır. Evlilik birliği içinde edinilen değerlerin adil bir şekilde paylaştırılması, tarafların gelecekteki finansal güvenlikleri için hayati önem taşır. Sürecin karmaşıklığı, kişisel mallar ile edinilmiş malların doğru ayrıştırılmasını, değerleme yöntemlerini ve ispat yükümlülüklerini içerir. Kanunlar ve Yargıtay içtihatları çerçevesinde hak kaybı yaşamamak için her adımın dikkatle atılması zorunludur.
Mal paylaşımı davaları, boşanma hukukunun diğer alanlarıyla yakından ilişkilidir. Özellikle çekişmeli boşanma süreçleri, mal paylaşımını daha karmaşık hale getirebilir. Taraflar, hem boşanmanın kusur oranlarını hem de mal varlıklarını aynı anda yönetmek zorunda kalabilirler. Bu tür durumlarda, çekişmeli boşanma davaları ve sebepleri ile mal rejimi davası arasındaki bağlantıyı iyi kurmak gerekir.
Ayrıca, boşanma sonucunda hükmedilen maddi ve manevi tazminatlar, mal paylaşımından ayrı alacak kalemleridir. Kusurlu davranışlar mal paylaşım oranını (yasal rejimde) etkilemese de, tazminat miktarını doğrudan etkiler. Bu nedenle boşanmada tazminat davaları ve mal rejimi tasfiyesi bir bütün olarak değerlendirilmelidir.
İletişim
Mal rejimleri ve mal paylaşımı davalarınıza ilişkin karmaşık süreçlerde, deneyimli ekibimizle yanınızdayız. Avukat Tülin Babaoğlan Yılmaz’dan profesyonel hukuki danışmanlık ve dava takibi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Adres: Maidan İş ve Yaşam Merkezi C-112, Eskişehir Yolu Bilkent Kavşağı No: 4, Çankaya / Ankara, 06800
Telefon: 0546 646 70 14
WhatsApp: https://wa.me/905466467014