Evlilik birliğini yasal olarak sona erdirmenin iki yolu vardır: anlaşmalı ve çekişmeli boşanma. Taraflar, boşanmanın tüm sonuçları (velayet, nafaka, tazminat) üzerinde tam bir mutabakata varmışsa, süreç hızlı ve basittir. Ancak eşler arasında en az bir konuda dahi anlaşmazlık varsa, tek çözüm yolu çekişmeli boşanma davası açmaktır. Bu dava türü, tarafların iddialarını kanıtlamak zorunda olduğu, yargılamanın daha uzun sürdüğü ve bir Ankara boşanma avukatı desteğinin kritik önem taşıdığı karmaşık bir hukuki süreçtir.
Bir çekişmeli boşanma davası, eşlerden birinin diğerinin kusurlu eylemlerini (aldatma, şiddet, terk vb.) veya evliliğin artık çekilmez hale geldiğini mahkemeye ispatlaması üzerine kuruludur. Hakim, sunulan delilleri, tanık beyanlarını ve uzman raporlarını değerlendirerek kimin daha kusurlu olduğuna ve boşanmanın mali/kişisel sonuçlarına karar verir. Bu rehber, çekişmeli boşanma sürecinin tüm aşamalarını, temel kavramlarını ve hukuki dayanaklarını adım adım ele alacaktır.
Çekişmeli Boşanma Davası Nasıl Açılır ve Süreç Yönetimi
Çekişmeli boşanma süreci, usule uygun bir dava dilekçesinin yetkili Aile Mahkemesi’ne sunulmasıyla başlar. Bu aşama, davanın temelini oluşturur ve hukuki açıdan en dikkatli olunması gereken yerdir.
Çekişmeli Boşanma Davası Aşamaları
Süreç, belirli aşamalardan oluşur ve her biri kendi içinde kritik öneme sahiptir. Çekişmeli boşanma usulü ve süreç yönetimi, davanın sağlıklı ilerlemesi için titizlikle takip edilmelidir.
- Dava Dilekçesi: Davacı taraf, boşanma nedenlerini, bu nedenleri ispatlayan delilleri ve taleplerini (velayet, nafaka, tazminat) içeren dilekçeyi mahkemeye sunar.
- Cevap Dilekçesi: Davalı taraf, dava dilekçesinin kendisine tebliğinden itibaren 2 hafta içinde kendi cevaplarını ve varsa karşı iddialarını (karşı dava) sunar.
- Ön İnceleme: Mahkeme, tarafların iddia ve savunmalarını dinler, anlaşmazlık noktalarını (çekişmeli hususları) belirler ve delillerin toplanması için ara kararlar verir.
- Tahkikat (İspat): Davanın esasına girilen bu aşamada, tanıklar dinlenir, uzman raporları (sosyal inceleme, adli tıp) alınır ve tüm deliller toplanır.
- Sözlü Yargılama ve Hüküm: Tüm deliller toplandıktan sonra, taraflar son beyanlarını yapar ve hakim, davanın kabulüne veya reddine yönelik nihai kararını açıklar.
Bu süreç, mahkemenin yoğunluğuna ve davanın karmaşıklığına göre değişiklik gösterebilir. Örneğin, çekişmeli boşanma nedir sorusunun cevabı, tam olarak bu karmaşık ve ispat temelli yargılama sürecinde yatmaktadır.
Çekişmeli Boşanma Sebepleri Nelerdir?
Bir çekişmeli boşanma davası açılabilmesi için, davacının Medeni Kanun’da belirtilen hukuki bir sebebe dayanması zorunludur. Bu sebepler “Genel Boşanma Sebepleri” ve “Özel Boşanma Sebepleri” olarak iki ana kategoriye ayrılır. Hangi sebebe dayanılacağı, davanın stratejisini ve ispat yükünü doğrudan belirler.
Bu sebeplerin hukuki dayanağı, Türk Medeni Kanunu Madde 161-166 arasında detaylıca düzenlenmiştir. Kanun, hangi fiillerin boşanma için yeterli olacağını net bir çerçeveyle belirlemiştir. Bu maddeler arasında en sık başvurulan ve “genel boşanma sebebi” olarak bilinen TMK 166. madde şu şekildedir:
Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir.
Genel Boşanma Sebepleri
En yaygın çekişmeli boşanma davası nedeni budur. Kanun, bunu “evlilik birliğinin temelden sarsılması” olarak tanımlar. Bu kategori, kanunda tek tek sayılmayan ancak evliliği çekilmez hale getiren her türlü durumu kapsar.
Genel boşanma sebepleri ve evlilik birliğinin temelden sarsılması, hakimin takdir yetkisinin en geniş olduğu alandır. Şiddetli geçimsizlik, mizaç uyuşmazlığı, güven sarsıcı davranışlar veya ekonomik şiddet bu kapsama girer. Bu tür davalarda, davacı hem iddia ettiği olayı (örn: sürekli hakaret) hem de bu olayın ortak hayatı çekilmez hale getirdiğini ispatlamalıdır. Evlilik birliğinin temelden sarsılması sebebi ile boşanma davaları, genellikle tanık beyanları ve tarafların sosyal/ekonomik durum incelemeleri üzerinden yürütülür.
Özel Boşanma Sebepleri
Özel sebepler, kanunda ağır kusur hali olarak açıkça ve sınırlı sayıda (numerus clausus) belirtilmiş fiillerdir. Bu fiillerin ispatlanması halinde, hakimin ayrıca evliliğin sarsılıp sarsılmadığını değerlendirmesine gerek kalmaz; fiilin ispatı boşanma için yeterlidir (mutlak boşanma sebepleri).
- Zina ve Aldatma: Evlilik birliğinin temeli olan sadakat yükümlülüğünün ihlalidir. Zina ve aldatma sebebiyle boşanma davası usulü ve ispat yükü, bu özel sebeplerin en başında gelir. Zina eyleminin (cinsel birliktelik) ispatı, boşanma için yeterlidir. Bu noktada aldatma sebebiyle boşanma davaları, ispat açısından en hassas davalardır.
- Ağır Kusur Halleri (Hayata Kast, Terk vb.): Kanun, zina dışındaki bazı fiilleri de ağır kusur olarak tanımlamıştır. Bu özel boşanma sebepleri: hayata kast, terk ve ağır kusur halleri, evliliğin diğer eş için katlanılmaz hale geldiği durumlardır. Örneğin, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme nedeniyle boşanma davaları veya eşe yönelik fiziksel şiddet bu kapsama girer.
- Fiili Ayrılık ve Akıl Hastalığı: Bu iki durum da özel şartlara bağlanmış boşanma sebepleridir. Fiili ayrılık, akıl hastalığı ve boşanma sebeplerinde ispat usulü, diğerlerinden farklıdır. Örneğin, akıl hastalığı için resmi sağlık kurulu raporu şarttır. Fiilen ayrı yaşamak boşanma sebebi midir sorusunun cevabı ise, ancak daha önce reddedilmiş bir dava varsa ve üzerinden 3 yıl geçmişse “evet” olur.
Davada İspat Yükü, Deliller ve Tanık Beyanları
Bir çekişmeli boşanma davası temelinde bir iddia ve ispat sürecidir. Davacı, boşanmaya neden olan olaylarda davalının kusurlu olduğunu veya en azından kendisinin daha az kusurlu olduğunu kanıtlamak zorundadır. Bu nedenle, çekişmeli boşanmada ispat yükü, deliller ve tanık beyanları davanın sonucunu belirleyen ana unsurdur.
Hukuka uygun elde edilen her türlü delil (mesaj kayıtları, banka dökümleri, sosyal medya paylaşımları, otel kayıtları, fotoğraflar) mahkemeye sunulabilir. Tanık beyanları, özellikle genel boşanma sebeplerine dayalı davalarda hayati önem taşır. Mahkeme, tüm bu delillere dayanarak tarafların boşanma davalarında kusur durumu hakkında bir değerlendirme yapar ve kararını bu kusur oranına göre verir.
Çekişmeli Boşanma Davasında Geçici Tedbirler
Dava süreci uzun olabileceğinden, tarafların (özellikle ekonomik olarak zayıf olan eşin ve çocukların) bu süreçte mağdur olmaması için mahkeme bazı geçici önlemler alır. Çekişmeli boşanma davasında geçici tedbirler, davanın açılmasıyla birlikte talep edilebilir ve yargılama sonuna kadar devam eder.
Başlıca geçici tedbirler şunlardır:
- Geçici Tedbir Nafakası: Dava süresince ekonomik olarak zor duruma düşecek eşe veya çocuklara bağlanan aylıktır.
- Geçici Velayet: Dava süresince çocukların kimde kalacağının belirlenmesidir.
- Ortak Konutun Tahsisi: Dava süresince ortak konutu kimin kullanacağına karar verilmesidir.
Çekişmeli boşanmada geçici tedbir nedir, ne zaman alınır? sorusunun yanıtı, davanın hemen başında tarafların ve çocukların korunmasıdır. Bu tedbirler, nihai kararla birlikte kalıcı hale gelir veya kaldırılır.
Çekişmeli Boşanmada Mali ve Kişisel Haklar
Çekişmeli boşanma davasının temel amacı sadece evliliği bitirmek değil, aynı zamanda bu evliliğin yarattığı mali ve kişisel sonuçları da düzenlemektir. Çekişmeli boşanmada mali ve kişisel haklar; nafaka, tazminat ve velayet taleplerini kapsar.
Maddi ve Manevi Tazminat
Boşanmaya neden olan olaylarda kusurlu veya daha az kusurlu olan taraf, diğer taraftan maddi ve manevi tazminat talep edebilir. Maddi tazminat, boşanma nedeniyle mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen tarafın zararını karşılamak içindir. Manevi tazminat ise, boşanmaya yol açan olaylar nedeniyle kişilik hakları saldırıya uğrayan (örneğin, aldatılan veya şiddet gören) eşin yaşadığı manevi acıyı hafifletmeyi amaçlar. Çekişmeli boşanmada maddi ve manevi tazminat: şartlar, hesaplama ve strateji, davanın en önemli taleplerinden biridir.
Nafaka ve Mal Paylaşımı
Nafaka, tedbir nafakasının yanı sıra, boşanma sonrası için “yoksulluk nafakası” ve çocuklar için “iştirak nafakası” olarak talep edilebilir. Mal paylaşımı ise boşanma davasından ayrı bir dava konusudur ancak genellikle boşanma süreciyle birlikte yürütülür. Tarafların mal rejimleri ve mal paylaşımı konusundaki hakları, edinilmiş mallara katılma rejimi kapsamında ayrı bir mahkemece değerlendirilir.
Davanın Anlaşmalı Boşanmaya Dönüşmesi
Yargılama devam ederken tarafların her aşamada uzlaşması mümkündür. Çekişmeli boşanma davası olarak başlayan bir süreç, tarafların boşanmanın tüm sonuçları üzerinde anlaşması halinde anlaşmalı boşanma davaları protokolü imzalanarak tek celsede sonuçlandırılabilir. Bu, her zaman tercih edilen daha hızlı ve daha az yıpratıcı bir yoldur.
Soru–Cevap
Çekişmeli boşanma davası ne kadar sürer?
Çekişmeli boşanma davasının süresi, mahkemenin iş yüküne, davanın karmaşıklığına, delillerin toplanma hızına ve tanıkların sayısına göre değişir. Süreç genellikle 1,5 ila 2,5 yıl arasında sürebilmektedir. İstinaf veya Temyiz süreçleri bu süreyi daha da uzatabilir.
Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)
Hayır. Evliliğin ilk gününden itibaren, kanunda belirtilen genel veya özel sebeplerden biri (örn: şiddet) varsa dava açılabilir. Sadece “fiili ayrılık” sebebine dayalı dava için özel süre şartları vardır.
Dava açılabilir, ancak çekişmeli davalar ispat üzerine kuruludur. Hiçbir delil (mesaj, tanık, rapor vb.) sunulamazsa, iddialar kanıtlanamayacağı için davanın reddedilme olasılığı çok yüksektir.
Çekişmeli boşanma davasının amacı budur. Eşiniz boşanmak istemese bile, siz dava açıp onun kusurlu olduğunu veya evliliğin temelden sarsıldığını ispatlarsanız, hakim sizin iradenize bakmaksızın boşanmaya karar verebilir.
Aile üyeleri (anne, baba, kardeş), arkadaşlar, komşular veya olaya bizzat şahit olan herkes tanık olarak dinlenebilir. Çocukların tanıklığı ise pedagojik açıdan sakıncalı görülmedikçe ve hakimin gerekli görmesi halinde mümkündür.
Tarafların bizzat duruşmaya katılması zorunlu değildir. Tarafları, vekalet verdikleri avukatları temsil edebilir. Ancak bazı durumlarda (örneğin ön inceleme veya sulh görüşmeleri) hakim tarafların bizzat hazır bulunmasını isteyebilir.
Boşanma sebebini ve karşı tarafın kusurunu ispatlayamazsanız, mahkeme davanızı reddeder. Bu durumda, ret kararının kesinleşmesinden itibaren 3 yıl boyunca aynı sebebe dayanarak tekrar dava açamazsınız.
Masraflar; avukatlık ücreti, dava harçları, bilirkişi ücretleri, tanık giderleri ve tebligat masraflarını kapsar. Tutar, davanın karmaşıklığına ve süresine göre değişir.
Sonuç
Çekişmeli boşanma davası, tarafların uzlaşamadığı durumlarda başvurulan, ispat yükümlülüğü, delil toplama ve hukuki usul kuralları içeren karmaşık bir yargılama sürecidir. Davanın temeli, Medeni Kanun’da belirtilen genel (evlilik birliğinin sarsılması) veya özel (zina, hayata kast vb.) sebeplere dayanmak zorundadır. Süreç boyunca alınacak geçici tedbirler, dava sonucunda hükmedilecek nafaka ve tazminat miktarları, tamamen tarafların kusur oranına göre belirlenir. Bu zorlu ve teknik süreçte, hak kayıplarını önlemek ve hukuki stratejiyi doğru belirlemek için uzman bir boşanma avukatıyla çalışmak kaçınılmaz bir gerekliliktir.
İletişim
Çekişmeli boşanma davası ve sebepleri gibi karmaşık hukuki süreçler hakkında destek almak için deneyimli ekibimizle yanınızdayız.
Avukat Tülin Babaoğlan Yılmaz’dan profesyonel hukuki danışmanlık ve dava takibi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Adres: Maidan İş ve Yaş Merkezi C-112, Eskişehir Yolu Bilkent Kavşağı No: 4, Çankaya / Ankara, 06800
Telefon: 0546 646 70 14
WhatsApp: https://wa.me/905466467014